Önleyici Gerontoloji

20. Yüzyılın başından bu yana, gelişmiş ülkelerin çoğunda nüfusun yaş dağılımında tipik değişiklikler yaşanmıştır: 15 yaşına kadar olan gençlerin oranı 1900'de yaklaşık üçte birden bugün yaklaşık beşte birine düşerken, 65 yaş üstü kişilerin oranı toplam nüfusun %6'sından %12'sine (Türkiye’de %11,1) yükselmiştir. Ortalama yaşam süresi uzamaya devam ediyor. Modern sanayileşmiş ülkelerin verimliliğindeki hızlı artış büyük ölçüde bu gerçeğe bağlanabilir. Son 100 yılda, gelişmiş ülkelerin çoğunda ortalama yaşam süresi erkeklerde yaklaşık 30 yıl, kadınlarda ise 30 yıldan fazla uzamıştır.

Gerontolojinin amacı sağlıklı ve ağrısız yaşlanmayı mümkün kılmaktır. Yaşlanma süreci farklı kişilerde farklı hızlarda ilerler. Önce kas gücünde azalma, daha sonra endokrin bezlerinin fonksiyonlarında bozulma, ardından duyu organlarının performansında azalma ve son olarak hafıza veya konsantrasyon gibi psikolojik fonksiyonlarda bozulma meydana gelir. Bireysel olarak, yaşa bağlı çok çeşitli performans yetenekleri mevcuttur; bilgi ve yaşam tecrübesi, olgun insanların fiziksel performans kaybını telafi eden psikolojik üstünlüğünü yaratır. Hastalıklar yaşlanmayı hızlandırır. Klinik yaşlanma araştırmaları, yaşlanma süreçlerinin doğasını anlamayı ve sağlığı korumak için buna uygun pratik uygulamalar bulmayı amaçlamaktadır. Geriatri, yaşlanan insanların tıbbi bakımını ifade ederken, gerontoloji ise yaşlanma bilimidir.

Birincil korunma genellikle yaşlılıkta çok geç gerçekleşir; ancak ikincil korunma olarak, normalden sapma gösteren hastalık öncesi bulgular kontrollerde kaydedilmeli ve erken tedavi ile kontrol altına alınmalıdır. Örneğin, yüksek tansiyon ve kan lipid seviyeleri, patolojik idrar bulguları, göz içi basıncında artış, dışkıda değişiklikler, dolaşım bozuklukları, ciltte renk değişikliği…

Demografik değişim, geniş kapsamlı sosyal sonuçlar doğurmaktadır. Yaşlıların sosyal sorunlarına, diğer şeylerin yanı sıra, yaşlı danışmanlık merkezleri, yaşlı kulüpleri, yaşlılar için vakıflar, iş bulma kurumları, gündüz bakım merkezleri, ısınma merkezleri ve tatil evleri aracılığıyla çözüm aranmaktadır. Ulusal ve uluslararası kuruluşlar, yaşlanmayla ilgili sosyal sorunları ele almaktalar.

Genç neslin, minnet ve saygı çerçevesinde, yaşlıların sağlığını ve bakımını koruma görevi vardır. Bazı halklar arasında, büyük çiftçi ailelerinde, yaşlı kişiye, yaşam tecrübesi, bilgisi ve bilgece tavsiyeleri nedeniyle hak ettiği geleneksel saygı gösterilirdi ve hâlâ da gösterilmektedir. Yaşlıların üretken faydalarına göre değerlendirilmesi ve sorgulanması sanayi toplumunda ortaya çıkmıştır. Hızlı makineler, yavaş ve yaşlı el emeğinin yerini aldı. Emeklilik çoğu zaman insanları işe yaramazlık duygusuna sürükler; ani bir psikolojik çöküntüye yol açabilir. Bu nedenle, gönüllü olarak çalışma saatlerini azaltmak, değerli deneyim ve bilgiyi çalışma potansiyeli olarak koruyan kademeli bir emeklilik mantıklıdır. Çocukların evden ayrılması veya eşin vefat etmesi durumunda, çaresizlik duygusu yalnızlığa yol açabilir; özellikle dul erkekler bu durumdan kurtulmak için bazen intihar etmeyi tercih ederler. Ailevi sorumlulukların kaybedildiği durumlarda yaşlı gruplarının oluşturulması, parklarda veya evlerde çocuk bakımı, danışmanlık veya okul sonrası bakım, yaşlılar için sporun teşvik edilmesi, hobilerin geliştirilmesi, geleceğe yönelik yönelim ve iyimserliğin teşvik edilmesi sağlayabilir.

Bakım evleri genellikle bakıma muhtaç kişiler için uygundur, ancak kronik hastalar için uygun değildir. Eski tarz huzurevleri ve bakımevleri, hijyen ve konfor gereksinimlerini karşılasalar bile, her yerde başarılı olamadılar. Yaşlı insanlar genellikle tanıdık ev ortamlarında kalmayı tercih ederler; ayrıca kadınlar ve erkekler birbirinden tamamen ayrı yaşamamalıdır. İsviçre'de yapılan bir ankete göre, 65 yaş üstü kişilerin %67'si bir huzurevine veya bakımevine taşınmak istemiyor. Uluslararası alanda yaygın olanlar arasında, yaşlı sitelerinde mutfaklı küçük zemin kat daireler, rekreasyon tesislerine sahip modern pavyon sistemleri ve anaokullarının yanında yeşil alanlara sahip bungalov kompleksleri yer almaktadır.

Yaşlı insanların yaşam ortamlarındaki kaza tehlikelerini ortadan kaldırmak önemli bir görevdir; İngiltere'de yapılan bir araştırmaya göre, evde meydana gelen ölümcül kazaların dörtte üçü 65 yaş üstü kişilerde gerçekleşmekte olup, bu kişilerin karıştığı tüm kazaların yaklaşık %80'i ev kazası, sadece %20'si ise trafik kazasıdır. Kazaların çoğu yanıklar/haşlanmalar ve özellikle merdivenlerde, gereksiz kapı eşiklerinde veya gevşek zemin kaplamalarında düşmelerden kaynaklanır. Bu durumda genellikle gözlük, işitme cihazı, sağlam ayakkabılar ve yürüme yardımcıları gerektirir. Ayrıca, yaşlılıkta kazaların önlenmesi, diğer şeylerin yanı sıra, evde korkuluklar, alçak yataklar, kaymaz küvetler, küvet tutanakları, gazlı ocaklardan elektrikli ocaklara geçiş, sıcak su regülatörleri, plastik tabaklar, pürüzlü zeminler ve yuvarlak köşeler sayesinde mümkündür.

Yalnız yaşayan yaşlıların diş sağlığının yetersizliğinden veya tek taraflı beslenmenin sonucu olarak C ve D vitamini, kalsiyum, demir ve protein eksikliğinden kaynaklanan mide sorunları yaşamaları yaygın bir durumdur. Yaşlılıkta yetersiz beslenmenin, genellikle çok yağlı, düzensiz veya soğuk beslenmenin başlıca nedenleri genellikle yoksulluk değil, önyargı, bilgisizlik veya ilgisizliktir. Örneğin, protein açısından yetersiz bir beslenme, yorgunluğu ve güç kaybını teşvik eder ve enfeksiyonlara karşı duyarlılığı artırır.

Sosyal yardım hizmetleri, diğerlerinin yanı sıra, yazışma ve hukuki bilgi desteği, vasiyetname ve mali danışmanlık, sponsorluk ve mahalle yardımı düzenleme, ev ve alışveriş hizmetleri, hobi önerileri, kitap değiş tokuşu, kültür gezileri, ayrıca tatil ve seyahat düzenlemelerini içerir. Yaşlı bireylerin bakım desteğiyle bağımsızlıklarının korunması sağlanarak, erken yaşta hastaneye yatırılmaları önlenmelidir.

Böyle düşünüyor Gerontoloji ve Gerontologlar, bizden söylemesi...