DUAYEN

Ahlak ve Din

Y. Mimar ERCAN EVREN

Borsada yaşananlar, ahlak ve din ilişkisini yeniden gündeme getirdi. Dindarlık iddiasıyla ortaya çıkanların da para ve çıkar söz konusu olduğunda nasıl davranabildiğini görüyoruz. İnsan ister istemez soruyor: Dindar görünmek, ahlaklı olmak için yeterli mi?

Bazı işlemlere dinî açıdan onay verildiği de ileri sürülüyor. Ancak belirli bir olay ve belge gösterilmeden bu iddiayı kesin bilgi sayamayız. Kaldı ki bir işlemin faiz içermemesi, onun dürüstçe yapıldığını gösterir mi? Peygamber zamanında bugünkü anlamıyla borsa mı vardı? Yeni bir işlem için dinî uygunluk aranırken, insanların aldatılıp aldatılmadığına da bakmak gerekmez mi?

Buradan çıkardığım sonuç şu: Dindarlık, tek başına ahlaklı olmanın güvencesi değildir.

Dinlerin temel amaçlarından biri, insanları iyiliğe yöneltmek ve kötülükten uzaklaştırmaktır. İslam öncesi Arap toplumunda da inançlar ve ibadetler vardı. İslamiyet, bu geleneklerin bir bölümünü reddederken bir bölümünü yeni bir anlam ve düzen içinde sürdürdü. Hac ve kurban gibi uygulamaların İslam öncesine uzanan geçmişi de bu çerçevede değerlendirilebilir. Ama bir ibadeti yerine getirmekle insan hakkını gözetmek her zaman aynı kişide buluşmuyor.

İslamiyet’in yayılması meselesinde sıkça kullanılan bir kavram da “cihat”. Ancak bu kavramı yalnızca bütün insanları Müslüman yapma çabası olarak tanımlamak eksik kalır; kişinin kendi nefsiyle mücadelesinden toplumu savunmaya kadar farklı anlamları vardır. Benim üzerinde durduğum ise dinin yayılması adına başkalarının yaşamına müdahale edilmesi.

Seneler önce, İsviçreli eşiyle birlikte bir sınıf arkadaşım Antalya’ya ziyarete geldi. Konakladıkları yere yakın bir camide hoparlörle okunan sabah ezanının kendilerini çok erken uyandırdığını ve rahatsız olduklarını anlattılar. Antalya müftüsüyle dostça ilişkim olduğu için kendisine gittim. En azından sabah ezanının hoparlörsüz okunmasını rica ettim. Hatırladığım kadarıyla cevabı net ve kesindi: “Bizim vazifemiz İslam’ı yaymaktır.”

Peki, bu vazifenin başkalarının dinlenme hakkını gözetmek gibi bir sınırı yok mu? İnanç özgürlüğü, farklı inançlara sahip olanların ve inanmayanların özgürlüğünü de kapsamaz mı?

Ben, AKP yönetiminin eğitim ve din politikalarının laik Türkiye Cumhuriyeti’ni din esaslı bir devlet anlayışına doğru yönelttiğini düşünüyorum. İmam hatip okullarına verilen ağırlığı, küçük yaşlarda dinî uygulamaların öne çıkarılmasını ve tarikatların kamusal alandaki etkisini bu nedenle eleştiriyorum. Arada sırada Atatürk’e yapılan övgüler de bu konudaki kaygımı gidermiyor. Takiye olarak görüyorum. Laikliğe bağlılık, sözlerden çok uygulamalarla anlaşılır.

Sonuç olarak şunu söylemek istiyorum: Herkes inancında serbesttir. Ancak kimse bir dine girmeye veya o dinin kurallarına göre yaşamaya zorlanamaz. Din, insanları her zaman ahlaklı kılmıyor. Öyleyse ahlak eğitimini yalnızca din eğitimine bağlayamayız.

Çocuklarımız dinlerini ailelerinde öğrenebilsinler; okullarda ise bütün çocukların ortak yaşamını esas alan ahlak dersleri verilsin. Bu derslerde dürüstlük, adalet, başkasının hakkına saygı ve sorumluluk, günlük hayattan örneklerle ele alınsın. Mantık ve psikoloji de bu eğitimin dayanakları olsun.

Mantık, ahlaki kuralların tutarlılığını sorgulamamıza yardım eder. Psikoloji ise duyguların, dürtülerin ve çevrenin davranışlarımızı nasıl etkilediğini anlamamızı sağlar. Çocuklara yalnızca neyin doğru olduğunu söylemek yetmez; neden doğru olduğunu düşündürmek ve başkasının yerine kendilerini koyabilmelerini sağlamak gerekir.