DUAYEN

Her Kentin Bir Ruhu Vardır

Y. Mimar ERCAN EVREN

Yine bir siyasetçi TV’ de “neden İstanbul’u Dubai, gibi yapmıyoruz?” diye sordu. Birkaç yıldır Antalya’da da böyle bir sorunla karşı karşıyayız. Bir çevre mühendisi olan Cem Arüv kardeşimiz Antalya’yı da Dübai gibi yapmayı arzuluyor. Kentsel dönüşüm le başlayan çalışma bir Dübai olma projesine dönüşmüş. Bir hayli de çalışmalar yapmış. Projeler, sunumlar hazırlamış. ANSİAD üyesi de olan Arüv, Bu derneği de arkasına alarak Antalya’yı böyle bir maceraya sürüklemek istiyor. Bu çalışmalar halen sürüyor. Ben de bir mimar olarak bu konuyla senelerdir uğraşıyorum. Benim istediğim Antalya’da kendisine özgü, ekonomik, ekolojik, enerji üreten mahalleler yapmak. Dönüşümden doğacak maliyeti; mal sahiplerini zarar uğratmadan, çözümleyecek bir örnek yaratmak. Ama ben derdimi bir türlü anlatamıyorum. Onlar da havanda su öğütmeye devam ediyorlar. Mimarlar ve şehirciler odaları ise konulardan bigâne seyirci kalmayı tercih ediyor.
Bu yazımda Dubai aşkının nedenlerini ve getireceği sonuçları anlatmaya çalışacağım:
Dubai son 30–40 yılda çöl ortasında, yüksek gelirli, küresel vitrine oynayan bir kent olarak hızla büyüdü. Bu nedenle:

Hızlı dönüşümün sembolü olarak görülüyor
Yüksek katlı, ikonik mimari ile dikkat çekiyor
Sermaye çekme başarısı (gayrimenkul, turizm, finans) örnek alınıyor
“Modernlik = cam kuleler” gibi yüzeysel bir algıyı besliyor

Bu yüzden bazı yerel yöneticiler ve yatırımcılar için Dubai, “kısa sürede zenginleşen şehir” modelidir.
Ancak, Bu modelin arka planı çoğu zaman göz ardı ediliyor
Dubai’nin başarısı yalnızca mimariyle açıklanamaz:

Vergi politikaları ve serbest bölgeler
Ucuz ve esnek iş gücü (çoğunlukla göçmen)
Merkezi ve hızlı karar alma sistemi
Petrol sonrası finans ve turizm stratejisi
Coğrafi konum (lojistik ve havacılık merkezi)

Bunlar olmadan yalnızca “yüksek bina yapmak” Dubai modeli yaratmaz. Bir şeyin oluşmasına neden onun özellikleri olduğunu unutmayalım.
Dubai Antalya ve İstanbul için uygun mu?
Antalya açısından

Antalya’nın gücü: iklim, doğa, turizm çeşitliliği
Dubai tipi yoğunlaşma:

Doğal peyzajı zedeler
Yazlık kent kimliğini bozar
Enerji ve su tüketimini artırır

İstanbul açısından
İstanbul ise zaten:

2000 yıllık tarih katmanına sahip
Yoğunluk sınırına yaklaşmış
Deprem riski olan bir metropol

Dubai tipi bir yaklaşım:

tarihî silueti zedeler
altyapı yükünü artırır
deprem riskini daha kritik hale getirir

Acaba bir fayda sağlar mı?
Kısa vadede:

İnşaat sektörü canlanır
Gayrimenkul değerleri artar

Ancak uzun vadede:

Yerel halk için yaşam maliyeti yükselir
kent kimliği kaybolur
sosyal eşitsizlik artar
iklim ve çevre sorunları büyür

Yani bu model genellikle yatırımcıya fayda sağlar, ama halk için sürdürülebilir değildir.
Asıl mesele: Taklit mi, özgün model mi?
Türkiye’nin özellikle Antalya gibi kentlerde ihtiyacı olan:

İklime duyarlı mimari
Düşük katlı, insan ölçekli yerleşimler
Enerji verimli yapılar
Yerel malzeme ve kültürle uyum

Kısacası:
Dubai bir sonuçtur; bir “biçim” değil, bir “sistem” ürünüdür.
O sistemi kurmadan sadece biçimi kopyalamak, şehirleri kimliksizleştirir.
Dubai hayranlığı aslında:

hızlı zenginleşme arzusu
gösterişli modernlik algısı
küresel rekabet baskısının bir yansımasıdır

Ancak Antalya’yı ya da İstanbul’u “Dubai yapmak”:

ne gerçekçi
ne de uzun vadede toplum yararınadır.

Bu arada TOKİ hiçbir özelliği olmayan, hiçbir yenilik getirmeyen yapılarını hızla yapmaya devam ediyor. Bir deprem bölgesi olan Türkiye’de bu yeterli mi? Hiç zannetmiyorum. Aslında kentsel dönüşümle; ileri bir vizyonla, ne muhteşem taklit olmayan, çağdaş ve özgün çözümler üretilebilirdi.