Cop31: İklimi Kurtarmak İçin Ne Kadar Karbon Saldık Ve Faturayı Kim Ödüyor?

Antalya’da dünya liderleri iklim krizine çözüm ararken, bilimsel araştırmalar ve resmî harcama kayıtları iklim zirvelerinin çevresel ile ekonomik maliyetini tartışmaya açıyor. Son 30 yılda resmî delegelerin COP toplantılarına ulaşımından kaynaklanan sera gazı emisyonu yaklaşık 710 bin ton CO₂ eşdeğerine ulaştı. Üstelik COP31 için çevrim içi katılım altyapısı da mevcut. Peki, iklim krizini konuşmak için dünyanın dört bir yanından Antalya’ya gelmek ne ölçüde gerekliydi? Daha az karbon salımlı ve daha düşük maliyetli bir zirve mümkün değil miydi?

ANTALYA’DA İKLİM ZİRVESİ, DÜNYANIN GÖZÜ TÜRKİYE’DE

Antalya, 9–20 Kasım 2026 tarihleri arasında düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na (COP31) ev sahipliği yapıyor. Dünya liderleri, bakanlar, diplomatlar, bilim insanları, uluslararası kuruluşlar, iş dünyası ve sivil toplum örgütleri; sera gazı emisyonlarının azaltılması, enerji dönüşümü, iklim finansmanı ve sürdürülebilir kalkınma başlıklarında yeni kararlar almak üzere bir araya geliyor.

Ancak küresel iklim krizine çözüm arayan bu dev organizasyon, kendi çevresel ayak izi ve kamu maliyeti bakımından kritik soruları da beraberinde getiriyor: İklim krizini önlemek için düzenlenen bir konferansın kendi karbon bilançosu ve ekonomik faturası ne kadar? Daha önemlisi, aynı diplomatik hedeflere çok daha az kaynak tüketerek ulaşmak mümkün müydü?

BİLİMSEL ARAŞTIRMA: UÇUŞ EMİSYONLARI 26 KATINA ÇIKTI

2026 yılında Communications Sustainability adlı bilimsel dergide yayımlanan araştırma, Birleşmiş Milletler iklim konferanslarının ulaşım kaynaklı çevresel etkisini ortaya koydu. Araştırmacılar, 1995’teki COP1’den 2024’teki COP29’a kadar ülke delegasyonlarının hava yolculuklarından kaynaklanan sera gazı emisyonlarını hesapladı:

• COP1 (1995): 2.959 ton CO₂ eşdeğeri

• COP29 (2024): 76.931 ton CO₂ eşdeğeri

• 1995–2024 Toplamı: 710.282 ton CO₂ eşdeğeri

Bu veriler, resmî delegelerin zirvelere ulaşımından kaynaklanan yıllık sera gazı emisyonunun 30 yılda yaklaşık 26 katına çıktığını gösteriyor. Üstelik bu hesaplamaya yalnızca ülke ve gözlemci devlet delegasyonlarının uçuşları dâhil edildi. Özel sektör temsilcileri, medya ve sivil toplum katılımcılarının uçuşları ile konaklama, yerel ulaşım ve organizasyon faaliyetleri bu rakamın dışında. Dolayısıyla 710 bin tonluk veri, buzdağının yalnızca görünen kısmı.

SIFIR ATIK KONUŞULURKEN ZİRVENİN KENDİ BİLANÇOSU NEREDE?

Uluslararası denetim ve danışmanlık kuruluşu KPMG’nin COP31’in üçüncü gününe ilişkin değerlendirmesi, Antalya’daki zirvede sıfır atık, döngüsel ekonomi ve temiz enerji alanlarında önemli girişimlerin duyurulduğunu ortaya koydu. Küresel Sıfır Atık İttifakı tanıtılırken, 2035 yılına kadar küresel döngüsel malzeme kullanım oranının en az yüzde 15’e çıkarılması hedefi paylaşıldı; Çin, Türkiye ve Etiyopya arasında karbon kredisi iş birliği başlatıldı.

Ancak ilan edilen hedefler ile organizasyonun kendi uygulaması arasındaki tutarlılık da denetlenmek zorunda. Havalimanı transferleri, güvenlik konvoyları, geçici yapılar, toplantı salonlarının enerji tüketimi ve atık yönetimi gibi kalemler de dâhil olmak üzere, Antalya’daki zirvenin gerçekleşmiş toplam karbon ayak izini gösteren bağımsız olarak doğrulanmış nihai bir bilanço henüz mevcut değil. Sıfır atık ve kaynak verimliliği konusunda dünyaya çağrı yapan bir zirvenin, kendi organizasyonunda ne kadar enerji tükettiğini ve ne kadar karbon saldığını şeffaf biçimde ortaya koyması gerekiyor.

PEKİ, NEDEN ÇEVRİM İÇİ VEYA HİBRİT BİR ZİRVE YAPILMADI?

Araştırmamızda öne çıkan en kritik ayrıntılardan biri, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Sekretaryası’nın (UNFCCC) COP31 için zaten aktif bir dijital katılım platformu kurmuş olması. UNFCCC’nin resmî kayıtlarında, yalnızca çevrim içi katılan delegeler için Microsoft Teams ve Zoom tabanlı uzaktan erişim imkânı bulunduğu belirtiliyor.

Buna rağmen müzakere ve oturumların büyük bölümü fiziksel katılıma dayalı yürütülüyor. Elbette devletler arasındaki hassas pazarlıklar ve gayriresmî diplomatik temaslar yüz yüze görüşme gerektirebilir; Paris Anlaşması gibi tarihî mutabakatlarda bu temasların payı büyüktür. Ancak konferansa katılan on binlerce kişinin tamamı müzakere masasında oturmuyor.

Diplomatik gereklilik ile organizasyonun devasa fiziksel büyüklüğü birbirinden ayrılmalı. Yalnızca çekirdek müzakere heyetlerinin fiziksel olarak katıldığı, diğer oturumların ve katılımcıların çevrim içi veya bölgesel toplantılarla sürece dâhil edildiği hibrit bir modelin neden tercih edilmediği açıklığa kavuşturulmayı bekliyor.

EKONOMİK MALİYET: GEÇMİŞ ZİRVELERDE FATURA NEYDİ?

İklim zirvelerinin çevresel yükü kadar ekonomik maliyeti de kamu yararı açısından önem taşıyor. Geçmiş zirvelere ait resmî belgeler, harcamaların boyutunu net biçimde gösteriyor:

• COP26 (Glasgow, 2021): İngiltere Parlamentosu araştırma birimi belgelerine göre, zirvenin hazırlık ve organizasyon birimine çeşitli kamu kurumlarından aktarılan bütçe 216 milyon sterlin oldu. Yalnızca delegeler ve gönüllüler için sağlanan ücretsiz toplu taşımanın kamuya maliyeti 1,02 milyon sterlini buldu.

• COP28 (Dubai, 2023): İskoçya Hükûmeti’nin harcama kayıtlarına göre, yalnızca tek bir iş dünyası programı için 106.576 sterlin harcandı.

• COP29 (Bakü, 2024): İskoçya Hükûmeti’nin yayımladığı resmî döküme göre, altı kişilik heyetin katılım maliyeti 72.779,02 sterlin olarak gerçekleşti.

Dikkat çekici olan, tek bir küçük heyetin giderinin yaklaşık üçte ikisinin "toplantı, etkinlik ve ikram" kalemlerinden oluşması.

FIRSAT MALİYETİ: 72 BİN STERLİNLE NELER YAPILABİLİRDİ?

Elbette uluslararası iklim diplomasisini çocukların eğitimi veya sağlık hizmetleriyle yapay biçimde karşı karşıya getirmek doğru değil; çünkü iklim krizini önleyecek küresel bir anlaşma, uzun vadede çok daha büyük insani ve ekonomik yıkımları engelleyebilir. Ancak bu gerçek, sınırsız harcama meşruiyeti sağlamaz. Harcanan kaynakların toplumsal karşılığını (fırsat maliyetini) görmek için tek bir veri bile çarpıcı bir tablo sunuyor:

Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), kriz bölgelerinde bir öğretmen ve 40 öğrencinin temel eğitim ihtiyacını karşılayan "School-in-a-Box" eğitim setlerini 130 sterlinlik bağış bedeliyle temin ediyor. İskoçya’nın yalnızca altı kişilik heyeti için harcadığı 72.779 sterlin, bu birim maliyet üzerinden hesaplandığında yaklaşık 559 eğitim setine, yani 22.360 çocuğun temel eğitim malzemesine karşılık geliyor.

Finansman kaynakları ve bütçe kalemleri farklı olsa da, daha mütevazı heyetler ve dijital katılımla sağlanacak tasarrufların okullarda enerji verimliliğine, yenilenebilir enerji yatırımlarına, temiz su projelerine veya okul yemeği programlarına yönlendirilmesi, hem emisyon azaltımına hem de doğrudan toplumsal faydaya hizmet edebilir.

SON SÖZ: ATILAN TAŞ, ÜRKÜTÜLEN KURBAĞAYA DEĞİYOR MU?

Anadolu’da sık kullanılan bir söz vardır: "Attığın taş, ürküttüğün kurbağaya değsin."

COP31 henüz devam ederken zirvenin diplomatik başarısını şimdiden kesin bir hükümle yargılamak doğru olmaz. Ancak iklim krizine çözüm arayanların, çözüm ararken oluşturdukları çevresel ve ekonomik faturanın da hesabını verebilmesi gerekir. Daha az uçuşla, daha küçük fiziksel heyetlerle ve daha fazla dijital katılımla aynı diplomatik sonuçlara ulaşmak mümkünse, neden daha maliyetli ve daha çok karbon salan yöntem tercih ediliyor?

Antalya’daki zirveden yükselmesi gereken en temel soru şudur: Dünyayı kurtarmak için bir araya geliyoruz; peki bunu dünyaya ve kamu bütçesine daha az yük oluşturarak yapamaz mıydık?

ANTALYA BUGÜN | ÖZEL ARAŞTIRMA DOSYASI | 

Not: Bu dosya, uluslararası bilimsel araştırmalar ve Birleşmiş Milletler ile ilgili hükûmetlerin resmî kayıtları esas alınarak hazırlanmıştır. COP31’in nihai ekonomik ve çevresel bilançosuna ilişkin değerlendirmeler, zirvenin tamamlanmasının ardından açıklanacak resmî veriler doğrultusunda güncellenecektir.