YAŞAMAK ZAMANI

Budur Anadolu İnsanı İşte!

Ailede başta anne ve baba olmak üzere büyüklerden hep dayak yiyen, hep azar işiten çocuklar büyüyünce bunun acısını, öcünü kendilerinden zayıf olanlardan çıkarırlar. Hele hele okullarda öğretmenlerden bu tür örnekler görürlerse, ellerine fırsat geçince, gereğini yapar onlar da.

Ailede başta anne ve baba olmak üzere büyüklerden hep dayak yiyen, hep azar işiten çocuklar büyüyünce bunun acısını, öcünü kendilerinden zayıf olanlardan çıkarırlar. Hele hele okullarda öğretmenlerden bu tür örnekler görürlerse, ellerine fırsat geçince, gereğini yapar onlar da.

Ne ailede yeri vardır dayağın ve çirkin sözün, ne okulda, ne sokakta… Askerlikte de yeri yoktur, karakolda da. Ama gerçek şu ki, ülkemizde kimi anne baba gibi, kimi öğretmen, subay ve polisler de iyilik yaptıklarını sanarak şiddetten yanadırlar.

“Kusursuz Güzel Olmaz” adlı söyleşimde bu konuyu işlemiştim. Çok değerli yorumlar aldım. Onlardan biri Köy Enstitüleri ile ilgili araştırma kitaplarıyla ünlü yazar Sercan Ünsal… Yazarımız Sivas Yıldızeli'deki Pamukpınar Köy Enstitüsü mezunu öğretmen ve siyasetçi 1970'li yılların CHP'den Erzincan Senatörü olan Niyazi Ünsal'ın oğlu. Ne diyor bakalım:

“Saygıdeğer Hocam:

Aradım, taradım; sonunda buldum o kitabı. Dün, Kasabanın Işığı adlı eseri okuyup bitirdim. Abdullah Damar ve Aytekin Erdem beyler örnek bir çalışma yapmışlar. Kendilerini arayıp tekrar kutlayacağım. Bu eserde vurgulanan Sait Esircan öğretmeninin -dayak zafiyeti dışında- örnek bir eğitimci ve yurtsever bir yönetici olduğu gerçeği dile getirilmiş.

Anlatıcılar gayet objektif bir yaklaşımla yazmışlar. Önemli olan görev yaptığı dönemden çoğunluğun -hem de bir kuşаğın- dayak yemesine rağmen Sait öğretmenin yaptıklarını vefayla anmaları... Elbet kırgınlıklar da vardır. Dayağa karşı olan bir insan olarak, ‘Sait Hoca bir kuşаğı döve döve adam etmiş!’ desem, bana kızanlar olabilir.

Lise, pansiyon, kütüphane yaptırması bir yana, matematik öğretmeni olarak öğrencilerini çok iyi yetiştirmesi bile başlı başına üstün bir değer.

İlkokula gittiğim 1960'lı yıllarda bizim de dayağı efsane olan öğretmenlerimiz vardı. Elbette çok korkardık. Aynı şekilde sinema, kahve, futbol ve gece yasakları vardı. Erzincan ve Erzurum'da ortaokul ve lise dönemimde nöbetçi öğretmenler kahve ve sinemaları dolaşıp denetlerdi bizleri. Her ay üst araması yapılır, sigara, bıçak ve benzeri aletler bulunduranların velileri çağrılır, ileri aşamada disipline verilenler olurdu. Dayak olayı çok enderdi.

Aramalardan sonra müdür veya yardımcıları sınıflarda yönlendirici konuşmalar yaparlardı. Öğrenciler korkmanın dışında pek etkilenmezdi. Ancak birkaç öğretmenin sudan nedenlerle öğrenciler tarafından dövüldüğü bile olurdu. Özellikle Erzurum'da dışarıdan gelen öğretmenlere bir alerji vardı. (Siyasi nedenlerle değil.) O dönemdeki velilerin çocuklarına ilgi düzeyini en iyi siz biliyorsunuz. Ortam kısaca benzerdi. Ben de bir öğretmen çocuğu olarak hep düşünürdüm. O sırada sınıfta kalmak çok yaygındı. Bu haytalar ortaokulu, liseyi nasıl bitirebilirlerdi?

Nitekim çoğu bitiremeyip çeşitli atölyelerde çırak oldular. Yıllar sonra, Erzurum'a gittiğimde evlerini bildiğim yerli arkadaşların mahallelerini dolaştım. Tanıdıklardan çok acıklı öyküler dinledim. Çok üzüldüğümü söylemeliyim. İyi niyetli saf Anadolu çocuklarından birçoğunun hayatı hapishanelerde geçmiş.

Bir de babamın dayak hikâyesini yazayım:

Babam mezuniyetinden sonra 1948-49 eğitim yılında bizim ilçe olan Refahiye'nin bir köyüne atanıyor. Eğitmenli bir ilkokul… Ancak eğitmen o yıl hastalanıp ayrılmış. İlkokul üçten sonra kendisi devam ediyor. Nüfusa geç yazıldıkları için sınıfta askerliğe gelmiş yaşta öğrenciler de varmış. Bu öğrencileri mezun ediyor. 1951'de gezici başöğretmen olarak atanıyor.”

Yazarımız Sercan Ünsal şöyle devam etmiş iletisine:

1975'te İstanbul’da üniversitede öğrenciydim. O köyden babamın mezun ettiği öğrencilerden Baki ile bir lokantada tesadüfen karşılaştım. Hemşeri olduğumuzu duyunca ilgilendi. Babamın Niyazi Ünsal olduğunu öğrenince beni kucakladı; defalarca sarıldı. Şaşırdığımı görünce anlatmaya başladı:

“Baban ders çalışmadığım için beni ve tembellik yapan arkadaşlarımı çok döverdi. Yaşı büyük öğrencileri mezun ederken, bir kısmımızın velilerini çağırarak askerden önce çocuklarını İstanbul'a akrabalarının yanına göndererek bir sanat öğrenmelerini önerdi. Bu konuda çok ısrar etti.

Bizim köyden o zamanlar özellikle kışın İstanbul'a çalışmaya gidenler olurdu. Beni de babam bir akrabamla gönderdi. Şişli'de bir lokantada bulaşıkçı olarak işe başladım. Askerden sonra da kardeşimle birlikte lokantacılığa devam ettim. 1970'te kendi iş yerimi açtım.

Eğer baban bizim gibi kalın kafalılar için babalarımızı ısrarla yönlendirmeseydi, biz aç ve açıkta kalmıştık çoktan. Bu lokanta varsa, öğretmenim olan babanızın dayaklarının yanında, babamı ikna etmesi sayesindedir; bilesin!”

O gün Baki abi hesap almak istemedi benden. Arkadaşlarım vardı yanımda, zorla ödedim. Ankara'ya gittiğimde durumu babama anlattım. ‘Baki'yi çok dövmüşsün!’ diye sitem ederek damarına bastım biraz.

Babam tecrübesizliğinden söz ederek sınıfta yaşı büyük çocukların zekâ düzeyinin vasat olduğunu belirtip çok zorlandığını, onlara sadece okuma yazma öğretebildiğini, onu da dayakla hallettiğini gülerek anlattı ve:

“Bu tür gençlerin bir sanat öğrenmeleri için sadece babalarını ikna edebildim. Yoksa köyde kalıp sefil olacaklardı.” dedi. Sonra da:

“İşte böyle yaptığım için 1973 seçimlerinde o köyden silme oy aldım!” diyerek espri yaptı.        

Dönüşte Baki abiye uğradım, biraz sohbet ettik. Israrla benden hesap almayacağını söyleyince ben de bir daha gelmeyeceğimi belirtip ayrıldım.

Bir süre sonra hemşeriler aracılığı ile haber gönderdi. Öğrenci tarifesinden yararlanarak epeyce yemeğini yedim.”

Teşekkürler, değerli yazarımız.

Ne iyi etmiş de bana da yazmışsınız, bu güzel anıyı!

Budur Anadolu insanı işte! Ömrü boyunca unutmaz, kendisine yapılan küçük bir iyiliği. Fırsat geçerse eline, misliyle ödemek ister, onun karşılığını.

Var mıdır sizin de unutamadığınız benzer bir anınız?

Yayın Tarihi
16.11.2026
Bu makale 128 kişi tarafından okunmuştur.
Bu Haber İçin Yorum Yapın
NOT: E-Mail adresiniz web sitemiz üzerinde yayınlanmayacaktır.
CAPTCHA Image
Bu makaleye ilk yorumu yazan siz olun.

Yazara Ait Diğer Makaleler

ÇOK OKUNAN

Arama Yap!