Pazar yazıları...
Fon soygununu birkaç kişinin ahlaki zaaflarına indirgeyerek açıklayamazsınız! Mesele, kişilerin ihaneti değil, ihaneti ve yağmayı mümkün kılan sistemin kendisidir.
Bir yazın ve düşün insanının en son yapmak isteyeceği şeylerden biri, hayatın karmaşık gerçekliğini, bu gerçekliği düzenlemeyi amaçlayan çok katmanlı yönetim sistemlerini ve kurumsal mekanizmaları bir kenara bırakarak siyaset aktörlerinin kişilikleri üzerinden analiz yapmaktır.
Çünkü böyle bir yaklaşım, daha başlangıçta kişisel vazgeçilmezlik iddialarını ciddiye almak ve bu illüzyonun bir parçası hâline gelmek demektir.
Türkiye kamuoyunu yaklaşık 65 gündür haklı olarak meşgul eden FON SOYGUNU üzerinden bugün tam da böyle bir zihinsel ve siyasal manipülasyonla karşı karşıyayız.
Konumuz; nefsine veya şeytana uymuş, davasına ihanet etmiş, kişisel zaaflarına teslim olmuş üç-beş düzenbazın doyumsuz sahip olma ve hegemonya kurma tutkusundan ibaret değildir.
Kimse meseleyi, magazin merakımızı da depreştirecek şekilde, "bizim mahallenin foncu çocuklarının" ahlaki zaafları, lüks arzuları ve dünya nimetlerine tapınma tutkularıyla açıklamaya kalkışmasın!
İnsanlık tarihinin başlangıcından beri ortak hikâyemiz, insanın ilkel dürtülerinin ortak hayat kurallarıyla disiplin altına alınması mücadelesidir. Hukuk, ahlak, siyaset, ekonomi ve devlet kurumları da esas itibarıyla bu ihtiyacın ürünüdür.
Dolayısıyla mesele, insanların açgözlü olup olmaması değildir. İnsanların açgözlülüğünü sınırlayacak, kamu gücünü denetleyecek ve toplumsal kaynakların yağmalanmasını önleyecek kurumsal düzenin var olup olmamasıdır.
BİR SİSTEM KRİZİNDEN SÖZ EDİYORUZ!
İnsanlığın ortak medeniyet yolculuğunda geliştirdiği bu kurumsal birikimin tam tersine, Türkiye'nin özellikle son 15 yıllık siyasi ve toplumsal dönüşümünde denge-denetleme mekanizmalarının, kuvvetler ayrılığının, hukukun üstünlüğünün ve yargının bağımsızlığı anlayışının giderek zayıflatılması, devlet adına kullanılacak yetkilerin tek bir merkezde temerküz etmesi, bugün yaşadığımız yönetim krizinin temel dinamikleri arasındadır.
Bu nedenle fon soygunu, yalnızca finans piyasalarında meydana gelmiş bir dolandırıcılık veya denetim skandalı olarak değerlendirilemez.
Aynı zamanda ekonomik gücün, siyasal nüfuzun, kamu otoritesinin ve kurumsal denetim mekanizmalarının birbirleriyle ilişkisini sorgulamamızı gerektiren bir sistem krizidir.
Daha önceki çalışmalarımızda üzerinde durduğumuz YANAŞMA DÜZENİ tam da bu noktada anlam kazanmaktadır.
Yanaşma düzeni, birkaç kişinin iktidar çevresinde toplanmasından ibaret değildir. Gücün, servetin, siyasal yakınlığın, ekonomik bağımlılığın, bilgi üstünlüğünün ve meşruiyet üretme araçlarının birbirini beslediği bir statüko mimarisidir.
Bu düzende liyakatin yerini sadakat, hukukun yerini ilişkiler, kurumsal sorumluluğun yerini kişisel himaye, kamusal yararın yerini ayrıcalıklı çıkar ağları alır.
Böyle bir sistemde sorun yalnızca yanlış karar veren kişiler değildir. Yanlış kararları mümkün kılan, ödüllendiren ve denetim dışına çıkaran yönetim mekanizmalardır.
NASS POLİTİKASI VE YERLİ-MİLLİ İLLÜZYONU!
Bu düzenin meşruiyet ve motivasyon kaynaklarından ikisi ise son yıllarda sıkça karşılaştığımız "YERLİ-MİLLİLİK" söylemi ve "NASS POLİTİKASI" olmuştur.
İslam dininin yasakladığı, sömürü ilişkileriyle özdeşleşen "faiz/riba" kavramıyla, tasarrufların değerlendirilmesini ve ekonomik kaynakların üretime aktarılmasını sağlayan finans mekanizmalarını birbirine karıştıran dogmatik anlayış, ekonomik gerçekliğin yerini ideolojik önermelerin almasına zemin hazırlamıştır.
Oysa finansal sistemin adı, kullanılan kavramlar veya siyasi söylemler, ekonomik işlemlerin gerçek niteliğini değiştirmez. Enflasyonu ve faizi düşürüp, finansal istikrarı sağlayamayanlar, "üç kağıt ekonomisi" ve finansal dümenlere meşruiyet gerekçesi üretmiş oldular.
Bir finansal ürünün "faizsiz, ortaklığa dayalı, borçsuz veya yerli-milli" olarak tanımlanması, onun kendiliğinden güvenilir, üretken ve toplumsal yarara uygun olduğu anlamına gelmez. Tam aksine bu değerlendirmeler fon soygununa yol açacak dolandırıcılık mekanizmasının gerekçeleri olarak da kullanılabilir.
Gerçek bir ortaklıkta risk, getiri, şeffaflık ve sorumluluk birlikte değerlendirilir. Üretim ve değer yaratma kapasitesi bulunmayan, ekonomik gerçeklikle bağı zayıf, kâğıt üzerindeki değerlemelerle büyütülen finansal mekanizmaları kutsal kavramlarla pazarlamak ise ekonomik muhakemenin yerini ideolojik aidiyetlerin almasıdır.
Nitekim fon piyasalarında yaşananların ortaya koyduğu temel sorulardan biri de budur: Finansal denetim, şeffaflık, risk yönetimi ve hukuki güvence yerine hangi söylemler ve hangi ilişkiler esas alınmıştır?
Bunları sormak, yalnızca geçmişteki yanlışları anlamak için değil, gelecekte benzer felaketlerin önüne geçmek için de zorunludur.
REİSİ ÜZDÜLER, İHANET ETTİLER! PEKİ SİSTEMİ KİM SORGULAYACAK?
Milyonlarca insanı mağdur eden, Türkiye ekonomisinde trilyonlarca liralık zarar ve değer kaybı iddialarını gündeme taşıyan bu vahim olay karşısında, nedensellik yöntemiyle akla, bilime ve hukuka uygun değerlendirmeler yapılması gerekirken, hâlâ konunun kişiselleştirilmesi düşündürücü ve üzücüdür.
"Reisi üzdüler!"
"Güvenini kötüye kullandılar!"
"Davaya ihanet ettiler!"
"İhanetlerinin bedelini ödeyecekler!"
Bütün bu ifadeler, siyasi propaganda bakımından kullanışlı olabilir. Ancak hiçbiri yaşanan finansal felaketin nasıl mümkün olduğunu açıklamaya yetmez.
Üstelik istifa etmesi gerekenlerin görevden affını istemesi, kurumsal sorumluluğun kişisel sadakat ilişkileri içinde eritilmesi ve kamu yönetiminin hesap verebilirlik yerine himaye ilişkileriyle açıklanması, sorunun kendisini daha da derinleştirmektedir.
Burada sormamız gereken sorular son derece açıktır:
Kimler hangi yetkilerle hangi denetim mekanizmalarını etkisizleştirmiştir?
Finansal riskler ve olağan dışı değerlemeler hangi aşamalarda görülmüş, hangi kurumlar ne yapmıştır?
Düzenleyici ve denetleyici kurumlar görevlerini neden gereği gibi yerine getirememiştir?
Siyasi, idari ve ekonomik sorumluluk zinciri nereye kadar uzanmaktadır?
Daha da önemlisi; aynı kişisel mekanizmalarla yarın başka isimler ve başka finansal araçlarla yeniden soygunda kullanılmasın diye hangi kurumsal tedbirler alınacaktır?
Bunlar sorulmadan yapılacak her açıklama, sorunun üzerini algı operasyonu ile örtmekten başka bir işe yaramayacaktır.
KRAL ÇIPLAK!
Daha da vahimi, bütün bu gelişmeler karşısında, yetkilerin tek bir merkezde toplanmasının sonuçlarını görmezden gelerek, yoğun bir algı operasyonuyla tek bir kişinin vazgeçilmezliği konusunda 86 milyonluk bir ülkenin toplu hipnoz seanslarına muhatap kılınmak istenmesidir.
Oysa ki, hiçbir demokratik hukuk devletinin bekası tek bir kişinin vazgeçilmezliğine bağlanamaz.
Devletler kişilerden, kurumlar liderlerden, hukuk ise siyasi iradelerden daha büyük olmak zorundadır.
Çünkü gerçek bir devlet düzeni, yönetenlerin iyi niyetli olmasına ihtiyaç duymayacak kadar güçlü denetim mekanizmalarına sahip olmalıdır.
Daha önce "Düşünmeyi Öğrenmek" çalışmalarımızda da vurguladığımız gibi, muhakeme etmek; görünen olayla yetinmeyip görünmeyen mekanizmaları, nedenleri ve sonuçları birbirine bağlayabilmektir.
Bugün yapmamız gereken de tam olarak budur.
Kişileri kutsallaştırmak yerine kurumları, sadakati değil liyakati, ayrıcalıkları değil hukuku, dogmaları değil maddi gerçekliği esas almak zorundayız.
Unutmayalım:
Bir ülkede yanlış yapan birkaç kişinin cezalandırılması adalettir. Aynı yanlışların tekrar tekrar yapılmasını önleyecek sistemi kurmak ise devlet aklıdır.
Son söz:
Hiç kimse vazgeçilmez değildir!
Vazgeçilmez olması gereken, hukukun üstünlüğü, demokratik denetim, hesap verebilirlik ve millet egemenliğidir.
Devletler, sadece iyi insanların bireysel yönetimine güvenilerek değil, kötü insanların bile kötülük yapmasını zorlaştıran kurumsal yapılar inşa edilerek yönetilir.
İLLÜZYONU BIRAKIN ARTIK!
KRAL ÇIPLAK!
Rubil GÖKDEMİR
Demokratik Değişim Hareketi Sözcüsü