Ultra Zenginlerin Sosyolojisi: 4208 Kişi Bize Ne Anlatıyor?

Sevgili arkadaşlar,

Son günlerde üst üste kaleme aldığımız yazılarda Türkiye'nin son 103 yıllık siyasi hikâyesini sosyolojik bir perspektiften okumaya çalıştık. Merkez-çevre geriliminin, eski merkez-yeni merkez mücadelesinin ve servet ile statü paylaşımı kavgasının siyasetin görünmeyen dinamiklerini oluşturduğunu ifade ettik.

Bugün Ekonomim Gazetesi'nde yer alan bir haber dikkatimi çekti. Habere göre Türkiye, son yirmi yılda ultra zengin sayısındaki artış oranında dünyanın ilk sıralarına yükselmiş durumda. Ülkemizde ultra zengin kategorisinde değerlendirilen kişi sayısı 4208'e ulaşmış.

Aslında bu veri, yıllardır yaşadığımız siyasi ve toplumsal dönüşümü anlamak açısından son derece önemli bir ipucu sunuyor.

Benim merak ettiğim soru şu:
Bu 4208 kişinin kaç tanesi son 25 yılda ortaya çıktı?

Elimizde böyle bir veri yok. Ancak bu sorunun cevabı, Türkiye'nin son çeyrek yüzyıldaki sosyolojik ve siyasi dönüşümünü anlamamıza yardımcı olabilir.

Çünkü servet sadece ekonomik bir kategori değildir. Aynı zamanda güç, nüfuz, statü ve merkeze erişim kapasitesidir. Tarih boyunca her toplumda servetin dağılımı, siyasal güç merkezlerinin değişimiyle yakından ilişkili olmuştur.

Cumhuriyet'in ilk dönemlerinde devlet merkezli ekonomik yapı kendi sermaye sınıfını oluşturdu. 1980 sonrasında küreselleşme ve dışa açılma yeni sermaye gruplarını ortaya çıkardı. Son 25 yılda ise uzun süre çevrede kalan Anadolu sermayesi, ilk kez merkeze bu ölçüde yaklaşma ve merkezde kalıcı yer edinme fırsatı buldu.

Belki de bugün sayıları 4208'e ulaşan ultra zenginlerin önemli bir bölümü bu son dönemin ürünüdür.

Eğer öyleyse, Türkiye'de yaşanan dönüşüm yalnızca siyasi temsil talepli bir iktidar değişimi değil; aynı zamanda servetin, statünün ve ekonomik gücün el değiştirmesi anlamına gelmektedir.

Bu nedenle siyaset sahnesinde gördüğümüz sert mücadeleleri sadece ideolojik farklılıklarla açıklamak eksik kalmaktadır. Perdenin arkasında aynı zamanda yeni ve eski güç merkezleri arasında kamu kaynakları üzerinden süren büyük bir paylaşım mücadelesi bulunmaktadır.

Belki de son yıllardaki siyasi kutuplaşmanın önemli bir kısmı; demokrasi, laiklik, muhafazakârlık veya özgürlük tartışmalarından çok, yeni oluşan servet haritasının "yerel iktidar-merkezi iktidar" görünümlü değişen statü düzeninin yarattığı gerilimlerden beslenmektedir.

Bu nedenle bugün asıl araştırılması gereken konu, ultra zenginlerin sayısının artması değil; bu servetin hangi dönemlerde, hangi sektörlerde ve hangi sosyolojik kesimlerde biriktiğidir.

Çünkü bazen bir ülkedeki siyasi dönüşümü anlamanın en kısa yolu seçim sonuçlarına değil, servetin kimlerin elinde toplandığına bakmaktır.

Belki de Türkiye'nin son 25 yılını anlamanın anahtarlarından biri tam da burada saklıdır.

Birilerinin paylaşım kavga ve kurgusuna figüran olan yurdum insanına hatırlatmak istedim...

Rubil GÖKDEMİR
Demokratik Değişim Hareketi Sözcüsü