Anadolu İhtilali mi, Moğol Yağmacılığı mı?

Cumartesi yazıları...

Bir iktidarın 24 yıllık bilançosu: Değer üretmek mi, üretilmiş değerleri tüketmek mi?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, partisinin iktidara gelişinin 24. yılını, "24 yıl önce bugün bir Anadolu ihtilaline imza attık" sözleriyle kutladı. Ne var ki bu kutlamanın yapıldığı günlerde kamuoyu, Cumhuriyet tarihinin en büyük finansal yolsuzluk ve soygun iddialarından birinin yarattığı sarsıntıyla meşguldü. İşte bu iki manzara arasındaki derin uçurum, yazımızın başlığını oluşturdu.

Türkiye'nin son iki yüzyıllık hikâyesini anlamak için Tanzimat'tan Cumhuriyet'e uzanan modernleşme serüvenine bakmak gerekir. Devlet eliyle yürütülen, toplumsal tabandan yeterince beslenemeyen modernleşme girişimleri, tarih boyunca gelenekle yenilik, merkezle çevre ve devlet elitleriyle geniş halk kitleleri arasında gerilimler üretir. Tanzimat, Islahat, Meşrutiyetler, İttihat ve Terakki ve nihayet Cumhuriyet'in kuruluşu, bu gerilimlerin farklı dönemlerdeki tezahürleriydi.

Çok partili hayata geçişle birlikte siyasal temsilin toplumsal alanı genişledi. Devletin merkezinde kendisine yer bulamayan Anadolu insanı, sandık yoluyla iktidara ortak oldu. Aslında Cumhuriyeti tahkim eden bu süreci seçkinci taraf "Karşı Devrim", diğer taraf da "Beyaz Devrim" olarak tanımlayarak tarihsel gerilimi bu kavramlarla devam ettirdiler.

Erdoğan'ın "Anadolu İhtilali" söylemi de bu tarihsel arka plana oturuyor. Kuşkusuz, yıllarca siyasal ve bürokratik merkezin dışında tutulan toplumsal kesimlerin iktidara taşınması, siyasal temsil bakımından önemli bir değişimdi. Ancak asıl sorumuz şu: 1950 sonrası farklı örneklerle tedrici olarak siyasal merkezin değişmesi, tek başına bir ihtilal midir?

İhtilal, yalnızca iktidarı kimin kullandığını değiştirmek değildir. Mevcut siyasal, hukuki, ekonomik ve toplumsal düzeni köklü biçimde dönüştürerek, medeniyet yolculuğunda yeni bir düzen kurmaktır. O halde 24 yıl, bir siyasal hareketin böyle bir dönüşümü gerçekleştirmesi için yeterince uzun bir süre değil midir?

Sayın Cumhurbaşkanı'na birkaç sorumuz var:
Anadolu'nun evlatlarını sadece siz mi merkeze taşıdınız? Peki sizin tezinizi kabul edelim; onların yeteneklerini ortaya çıkaracak, fırsat eşitliği sağlayacak, ehliyet ve liyakati esas alacak nasıl bir kurumsal düzen kurdunuz?

Cumhuriyet'in en önemli fazilet ve kazanımlarından biri, eğitim yoluyla Anadolu çocuklarına yükselme imkânı sağlayan kurumsal mekanizmalarıydı. Siz bu mekanizmaları daha ileriye mi taşıdınız, yoksa devleti kişiselleştirerek, kamu kurumlarını siyasal sadakat ve biat ilişkilerinin dağıtım alanına mı dönüştürdünüz?

Bir zamanlar ülke kaynaklarının 500 aile tarafından tüketildiğini söylüyordunuz. Peki 24 yılın sonunda bu ekonomik ayrıcalık düzenini ortadan mı kaldırdınız, yoksa eski ayrıcalıklıların yerine kendi yenilerinizi mi koydunuz? Kamu kaynaklarının belirli çevreler arasında paylaşılmasının ötesinde, finansal mühendislik adı altında yeni servet transferi yöntemlerinin geliştirilmesi ve fırsat eşitsizliğinin derinleşmesi ve kendi seçmeninizin bile adalet duygusunu rencide etmek dışında nasıl bir ekonomik devrim gerçekleştirdiniz?

Daha da önemlisi; finansal sektörden kamu yönetimine, hukuktan eğitime kadar değer üretmesi gereken kurumlarımızın güvenilirliğini, bağımsızlığını ve denetlenebilirliğini ne ölçüde geliştirdiniz?

Çünkü bir ülkenin gerçek ihtilali, kamu kaynaklarını yağmalamak üzere iktidara gelenlerin kimliklerinin değişmesi değil, devletin çalışma ilkelerinin değişmesidir. Liyakat yerine sadakat, hukuk yerine talimat, rekabet yerine imtiyaz, üretim yerine rant, ahlak yerine çıkar ilişkileri hâkimse orada yeni bir medeniyet inşa edilmiyor demektir.

Üstelik mesele yalnızca ekonomik kaynakların nasıl paylaşıldığı da değildir. Asıl mesele, bir toplumun geleceğini inşa edecek kurumların, ahlaki değerlerin ve ortak yaşama iradesinin kökten tahrip edilmesidir.

Tarih bize gösteriyor ki medeniyetler yalnızca savaşlarla yıkılmaz. Bazen kendi kurumlarını içeriden çürüterek, adalet duygusunu aşındırarak, çalışma ve üretme iradesini tüketerek ve kamu kaynaklarını iktidar çevrelerinin ganimetine dönüştürerek de yıkılırlar.

İşte bu noktada Anadolu İhtilali söylemiyle Moğol yağmacılığı benzetmesi arasındaki tercih, bir retorik tartışmasından çok daha fazlasını ifade ediyor.

Elbette Anadolu'nun tarihsel birikimi, insan kaynağı, kültürü ve medeniyet potansiyeli bir iktidarın mülkü değildir. Bu toprakların gerçek ihtilali; aklı, bilimi, hukuku, ahlakı ve üretimi esas alan, insanına fırsat eşitliği sağlayan, kurumlarıyla güven veren, dünyayla rekabet eden bir Türkiye inşa etmektir.

İhtilal, sarayların ve makamların, gücün el değiştirmesi değil, bir milletin kaderini değiştirecek yeni değerlerin üretilmesidir.

Eğer 24 yılın sonunda geriye daha güçlü kurumlar, daha adil bir düzen, daha üretken bir ekonomi, daha özgür bireyler ve gelecek kuşaklara bırakılabilecek daha büyük bir medeniyet mirası kalmamışsa, adına ne dersek diyelim, bu bir ihtilal değil sadece bir retoriktir.

Üretilmiş değerlere yenilerini eklemek yerine onları tüketmek, yağmalamak; kamu kaynaklarını ortak geleceğin yatırımı olmaktan çıkarıp iktidar çevrelerinin paylaşım alanına dönüştürmek; kurumları güçlendirmek yerine kişilere bağımlı hâle getirmek, tarihin önünde başka bir kavramla anılacaktır.

Anadolu ihtilali, Anadolu insanının iktidara gelmesiyle değil, Anadolu insanının aklıyla, emeğiyle ve iradesiyle yeni bir medeniyet inşa etmesiyle gerçekleşir.

Aksi hâlde Anadolu İhtilali diye kutladığınız şey, tarihin ve milletin hafızasında üretilmiş değerlere hunharca çöken bir yağma düzeninden ibaret kalır.

Sonunda tarih, kimin hangi sloganı attığını değil, geride nasıl bir ülke bıraktığını yazar!

Rubil GÖKDEMİR
Demokratik Değişim Hareketi Sözcüsü