Gülistan Doku Dosyası Üzerinden, Adalet Duygusunu da Araçsallaştırmak !

Adalet, bir toplumun yalnızca hukuk metinlerinde yazılı ilkeleri değil, aynı zamanda ortak vicdanını, güven duygusunu ve geleceğe dair beklentisini de belirleyen temel değerdir. Bu nedenle adalet duygusunun zedelenmesi yalnızca hukuki bir sorun değil, aynı zamanda toplumsal bağın çözülmesi anlamına gelir. Daha tehlikelisi ise adaletin yokluğu değil, adalet duygusunun siyasal ve ideolojik amaçlarla araçsallaştırılmasıdır.

Adalet kavramını, tarihsel ve toplumsal dinamiklerin ürettiği kurumsal bir bilinç olarak değil de, menkıbelerle idealize edilmiş “altın çağ veya Asr-ı Saadet" anlatılarının içine hapsettiğinizde, onu yaşayan bir hukuk düzeni olmaktan çıkarırsınız.
Böyle bir yaklaşımda adalet; evrensel ilkeler, kurumsal süreklilik ve toplumsal sözleşme üzerinden değil, iktidarın uygun gördüğü zamanlarda algı çalışması olarak hatırlanan, uygun gördüğü zamanlarda askıya alınan bir retorik aracına dönüşür. Bu durumda hukuk, toplumu düzenleyen bir mekanizma değil; yönetilenlere yönelen bir disiplin aracına, yönetenleri ise sorumluluktan muaf tutan bir imtiyaz sistemine dönüşür.

Türkiye’nin hukuk ve adalet serüveni, tam da bu gerilimin izlerini taşır. Modernleşme çabalarıyla birlikte kurumsallaşmaya çalışan hukuk düzeni, dönem dönem siyasi müdahalelerle zayıflatılmış; adalet duygusu ise çoğu zaman güç mücadelelerinin gölgesinde kalmıştır. Bu nedenle toplumda adalet beklentisi güçlü, fakat hukuka güven kırılgandır. İnsanlar adaletin varlığına inanmak ister, fakat uygulamada bunun istisnai örneklerle sınırlı kaldığını gördükçe mesafeli bir tutum geliştirir.

Son dönemde kamuoyunda geniş yankı uyandıran bazı dosyaların yeniden gündeme getirilmesi, bu açıdan dikkatle değerlendirilmelidir.
Yıllarca sonuçsuz bırakılmış, faili meçhul olarak kalmış ya da kamu vicdanında karşılığı olan dosyaların bir anda öne çıkarılması, elbette adalet adına olumlu bir gelişme olabilir.
Ancak bu tür adımlar, sistematik bir hukuk reformunun parçası değil de seçilmiş örnekler üzerinden yürütülen, yerle bir edilmiş adalet duygusu üzerinden yeni bir imaj çalışmasına dönüşürse, bu kez adaletin kendisi tartışmalı hale gelir, adalet duygusu araçsallaştırılmış olur.

Toplumun hafızası güçlüdür. İnsanlar yalnızca bugün açılan dosyaları değil, yıllarca görmezden gelinenleri de hatırlar. Bu nedenle birkaç sembolik dosya üzerinden verilen mesaj, geçmişteki geniş ölçekli hukuk dışılıkların üzerini örtmeye yetmez.
Aksine, seçici adalet görüntüsü oluştuğunda, bu tür hamleler güven üretmek yerine şüpheyi derinleştirir. Çünkü adaletin temel ilkesi eşitliktir; eşitliğin olmadığı yerde ise adalet değil, siyasi tercih ve amaçlar konuşur.

Daha da önemlisi, adalet duygusunun siyasi hesapların parçası haline getirilmesi, toplumun en güçlü ahlaki referanslarından birini aşındırır.
İnsanların adalete olan inancı, yalnızca mahkeme kararlarıyla değil, süreçlerin tutarlılığıyla şekillenir. Bugün bir dosyada gösterilen hassasiyetin, yarın benzer olaylarda gösterilmemesi, adalet duygusunu güçlendirmek yerine onu araçsallaştırılmış bir söyleme dönüştürür.

Oysa gerçek adalet, sembolik davalarla değil, kurumsal süreklilikle inşa edilir. Hukukun öngörülebilir olması, yargının bağımsızlığı, hesap verebilirlik mekanizmalarının işlerliği ve herkes için eşit uygulama; adalet duygusunun kalıcı temelleridir. Bu temeller olmadan atılan her adım, kısa vadeli bir algı yönetimi olarak kalır.

Sonuç olarak mesele birkaç dosyanın aydınlatılması değil, adaletin istisna olmaktan çıkarılmasıdır. Adalet, kriz anlarında hatırlanan bir slogan değil; her gün işleyen bir düzen olmalıdır. Çünkü toplumlar adaletin varlığıyla ayakta kalır, adaletin araçsallaştırılmasıyla değil.

Sevgi ve saygıyla dikkat ve bilgilerinize arz ederim...

Rubil GÖKDEMİR
Demokratik Değişim Hareketi Sözcüsü