Toplumsal ve Siyasal Mühendislik Kurgularına Teslim Olmak!

Mühendislik, insan aklının bilime ve maddi gerçekliğe uygulanmasının en somut biçimlerinden biridir.

Bir köprü yapılırken hesap vardır. Bir bina inşa edilirken zemin, taşıyıcı sistem, malzeme ve deprem hesabı vardır. Bir uçak tasarlanırken fizik kanunlarını değiştiremezsiniz. Gerçekliğe aykırı bir hesap yaptığınızda sonuç, tartışma konusu değil; çoğu zaman doğrudan çöküştür.

İşte mühendisliğin asıl büyüklüğü de buradadır:
Gerçekliği değiştirmeye çalışmaz; gerçekliği doğru anlayarak ona uygun çözümler üretir.

Fakat bugün başka bir mühendislik türüyle karşı karşıyayız.
Toplum mühendisliği…
Siyaset mühendisliği…
Kamuoyu mühendisliği…
Hukuk mühendisliği…
Ekonomik gerçeklikten kopmuş finansal mühendislik…
Bu kurguların amacı, artık gerçekliği anlamak değil; gerçekliğin kendisini algılar üzerinden yeniden deforme etmesidir.

GERÇEKLİK Mİ, KURGU MU?
Toplumlar bir bilgisayar programı değildir.
Bir toplumu istediğiniz kodlarla programlayamaz, siyaseti kirli kurgularla dizayn edemez, istediğiniz matematiksel formüllerle yeniden tasarlayamazsınız.

Çünkü toplum; tarih, ekonomi, kültür, aile, eğitim, inanç, sınıf, çıkar, gelenek, teknoloji, coğrafya ve insan davranışlarının birbirini etkilediği son derece karmaşık süreçlerden oluşan organik bir bütündür.
Bu nedenle toplumsal gerçeklik, masa başında hazırlanmış bir senaryoya kolayca teslim olmaz.

Ancak muktedirlerin veya çeşitli güç odaklarının önemli bir avantajı vardır:
Gerçekliği değiştiremiyorlarsa, insanların gerçeklik hakkındaki algılarını, düşüncelerini değiştirebilirler.
İşte tehlike burada başlar.
Bir ülkede ekonomik sorunları çözmek yerine ekonomik başarının propagandasını yapmak…

Siyasette gerçek ve sivil seçenekler üretmek yerine seçenek varmış görüntüsü oluşturmak…
Kamuoyunun gündemini toplumun gerçek ihtiyaçlarından koparıp sürekli yapay tartışmalarla meşgul etmek…

Hukuku evrensel ve genel kurallar bütünü olmaktan çıkarıp belirli amaçlar için esnetilebilir bir araca dönüştürmek…

Finansal sistemi üretim, tasarruf ve yatırım yerine borç, kaldıraç, spekülasyon ve varlık fiyatları üzerinden büyütmek…

Bütün bunlar farklı görünümler altında aynı soruna işaret eder: Gerçekliğin yerine kurgunun geçirilmesi.

EN TEHLİKELİ NOKTA: KURGUYA İNANMAYA BAŞLAMAK
Asıl mesele, birilerinin toplumu manipüle etmeye çalışması değildir.
Tarihin her döneminde propaganda, manipülasyon ve güç mücadelesi vardı.

Asıl tehlike, toplumun bir süre sonra kendi gözleriyle gördüğü gerçeklik ile kendisine anlatılan gerçeklik arasındaki farkı ayırt edemez hale gelmesidir.
İşte o zaman kamuoyu, gerçeği araştıran bir ortak akıl olmaktan çıkar; üretilmiş kanaatlerin taşıyıcısına dönüşür.
İnsanlar ekonomiyi pazardaki, marketteki fiyatlardan değil, televizyon ekranındaki yorumlardan değerlendirmeye…

Hukuku mahkeme kararlarından değil, siyasi aidiyetlerinden hareketle anlamaya…
Siyaseti kendi hayatlarındaki sonuçlarla değil, liderlerin kurduğu hikâyeler üzerinden değerlendirmeye…
Toplumsal başarıyı somut göstergelerle değil, sürekli tekrarlanan sloganlarla ölçmeye başlarlar.

Böylece algı, gerçeğin önüne geçer.

PEKİ NE YAPMALIYIZ?
Öncelikle gerçekle kanaati birbirinden ayırmayı öğrenmeliyiz.
Bunun yolu da aslında çok basittir:

Gözlem, Veri, Muhakeme ve Sonuç Silsilesini korumaktır.
Bir iddia duyduğumuzda önce sormalıyız:
Gerçekten ne oluyor?
Bunun verisi nedir?
Bu veri hangi kaynaktan geliyor?
Başka hangi açıklamalar mümkündür?
Söylenenle gerçekleşen arasında ne kadar fark vardır?

Daha da önemlisi:
Bu anlatılan hikayenin kimin işine yaradığını sorguluyor muyuz?
Çünkü gerçeklik algısını korumanın en güçlü silahı, soyut kuşku değil; yöntemli düşünmedir.
Her şeye inanmak kadar her şeye şüpheyle yaklaşmak da sağlıklı değildir.
İhtiyacımız olan şey; muhakeme ahlâkıdır.

TOPLUMUN EN BÜYÜK SAVUNMA SİSTEMİ
Demokrasinin yalnızca sandıktan ibaret olmadığını burada yeniden hatırlamak zorundayız.
Demokrasi aynı zamanda toplumun gerçekleri öğrenme, sorgulama, karşılaştırma ve farklı seçenekler arasında özgürce karar verme hakkıdır.

Bu nedenle özgür medya, bağımsız hukuk, güvenilir istatistik, şeffaf kamu yönetimi, hesap verebilir siyaset ve nitelikli eğitim yalnızca demokratik kurumlar değildir.
Bunlar aynı zamanda toplumun gerçeklik savunma sistemidir.
Çünkü gerçeklik kaybolduğunda yalnızca doğruyu yanlıştan ayırmak zorlaşmaz.
Ekonomi bozulur.
Hukuk zayıflar.
Kurumlara güven azalır.
Siyaset kamunun yağmalanmasına dayalı kabileler çekişmesine dönüşür.
Toplum kutuplaşır.
Sonunda da insanlar aynı ülkede yaşamalarına rağmen aynı gerçekliği paylaşamaz hale gelirler.
Bundan daha büyük bir toplumsal tehlike olabilir mi?

Mühendislik bize çok önemli bir ders verir:
Hesaplar, formüller, gerçeğe uymak zorundadır.
O halde siyaset de gerçeğe, hukuk da gerçeğe, ekonomi de gerçeğe, kamuoyu da gerçeğe uymak zorundadır.
Gerçekliği eğip bükerek yapılan her "algı mühendisliği" belki bir süre başarılı görünebilir.
Ama eninde sonunda hayatın gerçekliği gelir ve hesabı önümüze koyar.

Çünkü toplumlar belli dönemlerde mühendislikle yönetilebilir belki; fakat gerçekliğin kendisi mühendislikle ortadan kaldırılamaz.
Bugün ihtiyacımız olan şey, daha fazla propaganda, daha fazla algı, daha fazla kurgu değildir.

İhtiyacımız olan; daha fazla gerçek, daha fazla veri, daha fazla akıl ve daha fazla muhakemedir. Çünkü özgür insanın en büyük özgürlüğü yalnızca istediğine inanmak değil; gerçeği arama cesaretine sahip olmaktır.

Rubil GÖKDEMİR
Demokratik Değişim Hareketi Sözcüsü