Siyasetin Dinamiklerini Anlama Kılavuzu

Neden aynı tartışmaları yıllardır ısrarla tekrar edip duruyoruz?

Bir futbol maçını sadece hakemin düdüğüne bakarak anlayamazsınız.
Hakemin kararları önemlidir ama sonucu yalnızca hakem belirlemez.
Takımların kadrosu vardır.
Teknik direktörleri vardır.
Ekonomik güçleri vardır.
Taraftar psikolojisi vardır.
Kulüp kültürü vardır.
Bazen de şans faktörü vardır.

Siyaset de böyledir.
Biz ise çoğu zaman yalnızca hakeme bakıyoruz.
Bir seçim kaybedildiğinde hemen suçlu arıyoruz.
"Seçmen cahil."
"Lider yetersiz."
"Medya taraflı."
"Devlet imkânları kullanıldı."
Bazen bunların hepsi doğrudur.
Ama yine de hepsi birden açıklamaya yetmez.
Çünkü siyaset tek nedenli değil, çok nedenli ve çok süreçli bir olgudur.
Tek faktörlü açıklamalar, düşünüş biçimi ve algılama zaafıdır.

BİRİNCİ KURAL:
Hiçbir siyasi sonuç tek sebeple ortaya çıkmaz.
Bir ağacın kurumasını düşünün.
Sadece susuz kaldığı için mi kurudu?
Belki. Ama belki toprağı fakirdi. Belki kökü hastaydı.
Belki böcek sardı. Belki iklim değişti. Belki hepsi birlikte oldu.
İşte siyaset de tam olarak böyledir.

İKİNCİ KURAL:
İnsanlar sandıkta sadece akıllarıyla oy vermezler.
Bir otomobil alırken bile insanlar sadece motor gücüne bakmaz.
Rengine bakar. Markasına bakar. Komşusunda olup olmadığına bakar. Prestijine bakar.

Siyasette ise buna; kimlik, aidiyet, alışkanlık, korku, umut, beklenti, gelecek kaygısı, öfke, güven eklenir.
Dolayısıyla "Ben doğruyu anlattım ama insanlar anlamadı." cümlesi çoğu zaman eksik bir muhakemedir.

ÜÇÜNCÜ KURAL:
Haklı olmak, kazanmak anlamına gelmez.
Tarihte birçok haklı fikir onlarca yıl kaybetmiştir.
Bir düşüncenin doğru ve rasyonel olması ile toplum tarafından kabul edilmesi aynı şey değildir.
Siyasetin dili ile hakikatin dili her zaman aynı hızda yürümez.

DÖRDÜNCÜ KURAL:
Mağdur olmak, otomatik olarak haklı olmak değildir.
Bu, Türkiye siyasetinin en büyük yanılgılarından biridir.
İktidar mağdur olabilir. Muhalefet mağdur olabilir. Bir lider de mağdur olabilir. Bir gazeteci mağdur olabilir.
Ama mağduriyet, temsil edilen düşüncenin veya o siyasal aktörün doğruluğunu kanıtlamaz.

BEŞİNCİ KURAL:
Kalabalıklar düşündükleri için değil, hissettikleri için hareket eder. Bir stadyumda binlerce insan aynı anda ayağa kalkabilir, hiçbiri birbirini tanımadığı hâlde.

Siyasette de kalabalık psikolojisi böyledir. Bazen öfke bulaşır. Bazen korku, bazen umut, bazen nefret.
Bazen de kahramanlık duygusu.
İşte bu yüzden sosyal medya çoğu zaman düşünce üretmez, algı ve duygu üretir. Sadece bu duyguları esas alarak da siyasi analiz yapmayız.

ALTINCI KURAL:
Liderler seçmeni oluşturmaz.
Seçmen de lideri oluşturur.
Toplum hangi özellikleri ödüllendiriyorsa siyasetçiler zamanla ona dönüşür.
Şov ödüllendiriliyorsa şov artar.
Kutuplaşma ödüllendiriliyorsa kutuplaşma büyür.
Hakaret alkışlanıyorsa hakaret çoğalır.
Demek ki yalnızca siyasetçiyi eleştirmek yetmez.
Toplum da kendine bakmalıdır.

YEDİNCİ KURAL:
Propaganda bilgi üretmez, algı üretir.
Bilgi gerçeği anlatır. Propaganda gerçeğin hangi kısmını göreceğinizi belirler. Bu yüzden aynı olaya bakan iki insan tamamen farklı dünyalarda yaşayabilir.

SEKİZİNCİ KURAL:
Kimlikler, çoğu zaman fikirlerden daha güçlüdür.
İnsanlar çoğu zaman düşüncelerini kimliklerine göre seçerler.
Oysa olması gereken bunun tersidir.
Kimlik düşünceyi yönetmemeli, düşünce kimliği olgunlaştırmalıdır.

DOKUZUNCU KURAL:
Siyasetin en büyük hastalığı cehalet değildir.
Muhakeme eksikliğidir.
Bilgisiz insan öğrenebilir; bilgi kaynağı neredeyse sınırsızdır ama düşünmediğini fark etmeyen insan öğrenemez.

ONUNCU KURAL:
Demokrasi yalnızca oy vermek değildir.
Demokrasi aynı zamanda doğru düşünmeyi öğrenme rejimidir.
Muhakeme zayıfladığında; propaganda güçlenir.
Kabileleşme artar.
Sadakat liyakatin önüne geçer.
Eleştiri düşmanlık sayılır.
Hakikat yerini sloganlara bırakır.
İşte o zaman seçimler devam etse bile demokratik kültür aşınmaya başlar, sisteme olan güven zayıflar.

SON SÖZ:
Bu yüzden yıllardır aynı şeyi söylemeye çalışıyorum.
Türkiye'nin en büyük problemi sadece ekonomi değildir.
Sadece hukuk değildir. Sadece eğitim değildir.
Sadece siyaset de değildir.

Bunların hepsinin temelinde daha derin bir mesele vardır.
Düşünmeyi öğrenememek.
Çünkü doğru düşünemeyen toplumlar; yanlış liderler seçebilir, yanlış politikaları alkışlayabilir, yanlış kahramanlar üretebilir, yanlış düşmanlar icat edebilir.

Ama doğru düşünmeyi öğrenen toplumlar, sonunda doğru kurumları da, doğru liderleri de, doğru siyaseti de üretirler.

Belki de Cumhuriyet'in ikinci yüzyılındaki en büyük reform, eğitim reformundan önce gelecek olan YÖNTEMLİ DÜŞÜNMEYİ ÖĞRENME ve muhakeme etme reformudur.
Çünkü güçlü devletler ve rasyonel toplumlar önce doğru ve yöntemli düşünen insanlar yetiştirir.

Sonra da yeni medeniyetler inşa edecek büyük siyasetleri üretirler...

Rubil GÖKDEMİR
Demokratik Değişim Hareketi Sözcüsü