Jeopolitik Otoriterlik: 21. Yüzyılda Yeni Meşruiyet Üretme Mekanizması mı?

Tarih boyunca iktidarlar, güçlerini sadece zor araçlarıyla değil, aynı zamanda meşruiyet üreten büyük anlatılar üzerinden de tahkim etmişlerdir.
Sahip olma tutkusu ve hegemonya arayışıyla Krallıklar ilahi, hanedan hakkı söylemiyle, imparatorluklar medeniyet misyonuyla, teolojik ve ideolojik rejimler ise kurtuluş, kutsal dava ve devrim söylemleriyle kendi siyasi hakimiyetlerini topluma kabul ettirmeye çalışmışlardır.

21. Yüzyıla geldiğimizde ise yeni bir meşruiyet dili ortaya çıkmaktadır: Jeopolitik zorunluluk söylemi.

Bu söylemin temel iddiası şudur:
Dünya büyük bir dönüşüm içerisindedir, eski düzen çözülmektedir; yeni güç merkezleri yükselmektedir. Böylesine tarihi bir dönemeçte toplumların uzun demokratik tartışmalara, kurumsal denetim mekanizmalarına ve siyasi çoğulculuğun ortaya çıkardığı yavaş karar alma süreçlerine tahammül etmesi mümkün değildir. Çünkü tarih beklememektedir.

Dolayısıyla güçlü bir merkezi devlet, hızlı karar alan bir siyasi irade, toplumsal uyum ve devlet hedefleri etrafında hizalanmış bir toplum, yeni çağın zorunluluğu olarak milletlere sunulmaktadır.

İşte tam bu noktada çok önemli bir zihinsel kırılma yaşanmaktadır.
Demokratik mekanizmalar, devletin stratejik kapasitesini artıran araçlar olmaktan çıkarılıp, büyük liderler ve hedeflerin önünde aşılması gereken engeller olarak görülmeye başlanmaktadır.

Oysa burada sorulması gereken temel soru şudur:
Bir devletin büyüklüğü, toplumunun sessizliğinden mi; yoksa özgür vatandaşlarının ortaya koyduğu düşünsel kapasite, sosyal rıza ve ortak akıldan mı beslenir?

İnsanlık tarihi göstermektedir ki büyük dönüşüm dönemlerinde en kalıcı ve en başarılı devletler, zor kullanma ve ideolojik aygıtlarıyla sadece merkezi otoritesini güçlendirenler değil; aynı zamanda bilgi üretim kapasitesini, kurumsal sürekliliğini ve toplumun yaratıcı enerjisini artırabilenler olmuştur.

Çünkü modern çağda devletlerin gerçek gücü, sadece ordularının büyüklüğünden veya sınırlarının genişliğinden değil; bilimsel üretimden, teknoloji geliştirme kapasitesinden, hukuki güvenilirlikten ve insan sermayesinin özgürce gelişebilmesinden doğmaktadır.

Bugün “milli çıkar”, "devletin bekası", “jeopolitik mücadele”, “yeni dünya düzeninde oyun kurucu olarak yer almak” gibi kavramlar, demokratik denetimi etkisizleştiren, muhalefeti gayri meşru, gayri milli gösteren veya hukuk devletini ikinci plana iten bir siyasal dile dönüşüyorsa, burada artık stratejik bir vizyondan değil; stratejik hedefleri kullanarak iç siyasi üstünlüğü kalıcı ve otoriter hale getirme çabasından söz etmek gerekir.

Çünkü güçlü devlet ile sınırsız iktidar aynı şey değildir.
Devletin güçlenmesi, kurumların güçlenmesidir. Kurumların güçlenmesi ise onların kişilere, partilere veya geçici siyasi çoğunluklara bağlı olmaktan çıkarılıp, çoğulcu toplumun tamamına ait ortak aidiyet duygusu haline gelmesiyle mümkündür.

Bugünün dünyasında büyük güç rekabeti gerçektir. Yeni ticaret yolları, enerji ağları, dijital altyapılar ve teknolojik üstünlük mücadelesi gerçekten yeni bir küresel düzen doğurmaktadır.

Ancak tarihin bize öğrettiği en önemli gerçeklerden biri de şudur:
Dışarıda büyük güç olma iddiasıyla içeride özgürlük alanlarını daraltan toplumlar, bir süre sonra dışarıdaki iddialarını da taşıyabilecek entelektüel ve kurumsal kapasitelerini kaybederler.

Çünkü korku ve baskı, kısa vadede itaat ve sadakat üretir; fakat uzun vadede yaratıcılığı, eleştirel düşünceyi ve sürdürülebilir yenilik üretme kapasitesini tüketir.

Asıl kurucu irade; farklı fikirleri tehdit olarak gören değil, onları devlet kapasitesinin ve toplumsal gelişimin motivasyon kaynağı olarak değerlendirebilen iradedir.

Bugün Türkiye’nin önündeki asıl mesele, yeni jeopolitik düzende hangi tarafta yer alacağı kadar, o düzende hangi yeni değerler, ilkeler ve normlarla, nasıl bir medeniyet telakkisi ve yönetim modeliyle var olacağı meselesidir.

Eğer yeni yüzyılda gerçekten bölgesel bir merkez ülke, ekonomik bir güç ve stratejik bir aktör olmak istiyorsak; bunun yolu yalnızca daha güçlü bir devlet aygıtı kurmaktan değil, aynı zamanda daha güçlü bir hukuk düzeni, daha bağımsız kurumlar, daha özgür üniversiteler ve daha cesur düşünebilen vatandaşlar yetiştirmekten geçmektedir.

Çünkü büyük devletler yalnızca toprak üzerinde yükselmezler; büyük fikirler, güçlü kurumlar ve özgür zihinler, düşünmeyi öğrenmiş toplum üzerinde yükselirler.

Etrafımızda yaşanan ve kanla yazılmaya devam eden jeopolitiğin dili bize coğrafyanın ve güçlü devletin önemini anlatır. Demokrasi, hukuk ve insani gelişmişlik kriterleri ise o coğrafya üzerinde nasıl bir medeniyet inşa edeceğimizi belirler.

Tarih, sadece güç sahibi olanları değil; gücü hangi ahlaki ve hukuki sınırlar içinde kullandıklarını da kayda geçirir.

Unutmayalım ki, devlet ve toplumları hasta eden şey yalnızca savaş, dış tehdit veya yoksulluk değildir.
Bir toplumun en derin hastalığı, doğruyu yanlıştan ayırabilme yeteneğini, yani muhakeme ahlakı ve kurumsal kapasitesini kaybetmesidir.

Muhakeme ahlâkı zayıfladığında kurumlar bozulur; kurumlar bozulduğunda hukuk aşınır; hukuk aşındığında ekonomi ve siyaset de aynı döngünün parçası hâline gelir.

Sağlıklı toplumların gerçek bağışıklık sistemi, yalnızca güçlü kurumlar değil, bu kurumları ayakta tutan doğru düşünme kültürüdür.

Rubil GÖKDEMİR
Demokratik Değişim Hareketi Sözcüsü