Türk Köylüsü
O, topraktan öğrenip
Kitapsız bilendir.
Hoca Nasrettin gibi ağlayan
Bayburtlu Zihni gibi gülendir.
Ferhat’tır,
Kerem’dir
ve Keloğlan’dır...
Nâzım Hikmet
Bir önceki söyleşimizde, Erzincan'ın Refahiye ilçesinin bir köyünden, ilkokuldan sonra İstanbul'a gelip Şişli'de bir lokantada bulaşıkçı olarak işe başlayan ve sonunda kendi lokantasının patronu olan Baki Abi’mizi, yazar Sercan Ünsal'ın anlatımıyla tanımış, "Budur Anadolu İnsanı İşte!" demiştik.
Anadolu insanı deyince yalnızca beyler akla gelmez. Kadın yok mu Anadolu'da? Kadınlarımızdan da bir örnek vermeden geçersem söyleşim eksik kalacaktı.
1970'li yıllarda İstanbul/Küçükköy Vefa Poyraz Lisesi öğrencilerimizden adaşım Aziz Mustafa Erkan'dan çok güzel bir ileti aldım. İşte bu söyleşimde onu paylaşacağım sizinle.
Önceki söyleşide anlatılan Anadolu köylü çocuğu Baki Abi öylesine vefalı bir insandır da Anadolu köylü kadını nasıldır acaba? Evet, bir de onu tanıyalım. En iyisi ben çıkayım da aradan, sevgili adaşımdan gelen o çok güzel ileti yanıtlasın sorumuzu:
“Fakir Baykurt daha küçücük bir çocukken köy kahvesinden yayılan çay kokusu öylesine hoşuna gider ki, annesinin eteğine yapışıp "Çay isterim; ille de çay!" diye tutturur.
Annesi Elif Hanım oğlunu kırmayıp elinden tutarak kahveye götürür. Kahveci Topal Hüseyin'e:
"Hüseyin, bir bardak çay getir benim oğluma." der.
Çay gelir. Ancak küçük Fakir çayın nasıl içileceğini henüz bilmemektedir. Bardağı heyecanla eline alıp büyükçe bir yudum çekince, ağzı fena hâlde yanar. Can havliyle bardağı fırlatır. Bardak toprak zemine düştüğü için kırılmaz. Ama Fakir'in aklına bir korku düşer. "Şimdi annem bana çok kızacak ve belki bir tokat yiyeceğim." diye düşünür.
Fakat annesi ne bağırır, ne de elini kaldırır. Sadece kahveciye dönüp sakince:
"Hüseyin, bir çay daha getir oğlana." der.
İkinci bardak geldiğinde küçük Fakir artık ne yapması gerektiğini öğrenmiştir. Bu kez çayı üfleyerek, acele etmeden, yudum yudum içer.
Yıllar geçer. Fakir Baykurt büyür. İlkokuldan sonra Isparta Gönen Köy Enstitüsünü bitirir, öğretmen olur. Fakat çocukluğunda yaşadığı o olayı bir türlü unutamaz.
"Anne, bardağı yere attığımda neden kızmadın bana, neden vurmadın?" diye sorar hep. Ama Elif Hanım bu soruya yıllarca yanıt vermez. Ta ki bir gün oğlunun öğretmenlik yaptığı köy okuluna gidene kadar...
Ders sırasında sınıfın en arkasına oturup dikkatle dinler oğlunu. Ünlü eğitimci ve yazarımız o günü anlatırken kendi ifadesiyle sınıfta esip gürlediğini söyler. Ders bitince annesinin yanına gelir. Öğretmenliğinden memnun, biraz da gururludur:
"Anacığım; nasıl, beğendin mi öğretmenliğimi?" diye sorar.
Elif Hanım sakince cevap verir:
"Eh işte, fena değil."
Fakir Baykurt şaşırır. "Müfettişler geliyor, iyi veriyor, pekiyi veriyor. Sen fena değil diyorsun, nasıl olur?" deyince, okuma yazma bile bilmeyen, “topraktan öğrenip kitapsız bilen” o köylü kadını bakınız, ne büyük bir ders verir oğluna:
"Yıllarca sorup durduğun sorunun karşılığını şimdi vereyim. Aç kulağını da iyi dinle. Köyümüzdeki kahvede ben sana o gün çayı döktün diye kızsaydım, içindeki aslan küserdi. Dövseydim, o aslan ölürdü. Belki de öğretmen olamazdın. Şimdi sen de benim yaptığımı yap. Sakin ol. Bu çocukların içindeki aslanı öldürme sakın!"
Bir annenin oğluna verdiği ne güzel, ne değerli bir derstir bu!
Anne, baba olarak, öğretmenler olarak… Teyze, hala, dayı, amca, abi, abla olarak payımıza düşeni alalım biz de buradan.
İster kız ister erkek, her çocuğun ve her gencin içinde bir aslan yatar.
Hiçbir çocuğun, hiçbir gencin içindeki o aslanı küstürmeye de hakkımız yok bizim, öldürmeye de!..
Büyük şairimiz Nâzım Hikmet’le başlamıştık söze. Yine onun Düşman adlı şiirini ikinci bölümü ile bitirelim:
DÜŞMAN
Bursa’da havlucu Recep’e,
Karabük fabrikasında tesviyeci Hasan’a düşman.
fakir köylü Hatçe kadına,
ırgat Süleyman’a düşman,
düşünen insana düşman,
vatan ki bu insanların evidir,
sevgilim, onlar vatana düşman...