Ortadoğu’da Yeni Bir Harita mı Çiziliyor?

Dört parçalı Kürt coğrafyası, ABD’nin İran hesapları ve Türkiye’nin önündeki stratejik sınav

Ortadoğu’da taşlar yeniden yerinden oynuyor. Devletlerin sınırları, siyasi ittifakları, güvenlik doktrinleri ve etnik kimlikler üzerinden şekillenen güç mücadeleleri, bölgenin geleceğini belirleyecek kritik bir dönemece doğru ilerliyor.

ORSAM (Ortadoğu Araştırmaları Merkezi) ile Oxford Üniversitesi Küresel Tarih Merkezi / Küresel Düzen Programı’nın ortak düzenlediği “Ortadoğu’da Yeni Bir Bölgesel Toplum Sözleşmesi Arayışı” konferansında, 9 Kasım 2026’da MİT Başkanı İbrahim Kalın Ankara'da Oxford’dan Galip Dalay’ın sorularına verdiği yanıtların dikkatimi çekmesi, Galip Dalay’ın Oxford ve Chatham House bağlantısının da tarafımdan teyit edilmesiyle bu analizi tarihe not düşmek açısından kaleme almak ihtiyacı hissettim.

Gelelim Galip Dalay’ın Oxford Üniversitesi Küresel Tarih Merkezi / Küresel Düzen Programı ve Chatham House gibi küresel karar alıcı mekanizmaları besleyen yapılarla olan bağına. Bu tür toplantıların sadece akademik birer panel olmadığının altını önemle çizmek isterim. Chatham House ve Oxford gibi merkezler, küresel güç dengelerinin, Orta Doğu’daki yeni jeopolitik tasarımların ve güvenlik konseptlerinin teorize edildiği, Batı merkezli stratejik aklın üretildiği karargahlardır.
​Bu tür platformlar, resmi devlet diplomasisinin ötesinde, istihbarat ve devlet aklının küresel akademi ile temas kurduğu, nabız yokladığı ve Türkiye’nin güvenlik perspektiflerini doğrudan birinci ağızdan (bu bağlamda MİT Başkanı İbrahim Kalın'ın katılımıyla) Batı’nın stratejik elitlerine aktardığı kritik (ikinci kanal) zeminlerdir.

MİT Başkanı İbrahim Kalın’ın Oxford Üniversitesi’nden Galip Dalay ile gerçekleştirdiği söyleşide Kürt meselesi, Barış ve Demokratik Toplum Süreci, Suriye’deki gelişmeler ve ABD’nin İran’a yönelik olası askeri müdahalesi hakkında yaptığı açıklamalar, bu gelişmelerin Türkiye açısından ne kadar dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor.

Galip Dalay’ın akademik/düşünce kuruluşu (think-tank) bağlantıları ve MİT Başkanı İbrahim Kalın’ın Oxford/ORSAM ortaklığındaki söyleşisi, uluslararası ilişkiler, dış politika yapımı ve küresel entelektüel diplomasi açısından son derece katmanlı bir arka plana sahip.

Kalın’ın açıklamaları, yalnızca Türkiye’nin terör sorununu çözme arayışı olarak mı okunmalı? Yoksa Ortadoğu’da daha geniş bir siyasi ve güvenlik yapılanmasının işaretleri mi söz konusu?

Asıl sorgulanması gereken mesele budur.

DÖRT PARÇALI KÜRT COĞRAFYASI: HEDEF BİRLEŞME Mİ, YENİ BİR SİYASİ DÜZEN Mİ?

Kürtler Türkiye, Suriye, Irak ve İran’da yaşayan; ortak tarihsel, kültürel ve toplumsal bağlara sahip geniş bir topluluktur.

Bu coğrafi gerçeklik, yıllardır Ortadoğu’nun güvenlik politikalarında önemli bir başlık olarak karşımıza çıkıyor.

Ancak şu soruyu sormak gerekiyor:

Türkiye, Suriye, Irak ve İran’da yaşayan Kürtlerin siyasi, askeri ve toplumsal konumları üzerinden bölgesel bir güç merkezi mi oluşturulmak isteniyor?

Dört ülkedeki Kürtlerin haklarının geliştirilmesi ile dört parçalı coğrafyanın tek bir siyasi yapıya dönüştürülmesi aynı şey değildir. Bu ayrımı yapmak, hem demokratik hakların hem de milli güvenlik çıkarlarının doğru değerlendirilmesi açısından zorunludur.

Bununla birlikte ABD’nin geçmişte ve günümüzde bölgedeki bazı Kürt siyasi aktörler, silahlı gruplar, terör örgütleri yada farklı yapılarla kurduğu ilişkiler, Washington’ın Kürt meselesini kendi bölgesel stratejileri açısından da değerlendirdiğini göstermektedir. ABD’nin bölgede ki askeri varlığı, SDF/YPG’nin geleceği, Irak’ın kuzeyindeki dengeler ve İran’ın bölgesel stratejisi olmadan, kısacası Ortadoğu coğrafyasında ki hiçbir gelişme tek başına okunamaz. Yeni düzen Türkiye’nin sınır güvenliğini, bununla birlikte iç güvenliğini, Irak’ın ve Suriye'nin istikrarını ve İran’ın nüfuzunu aynı anda etkileyecektir.
ABD’nin Suriye’deki askeri varlığı ve PYD/YPG ile ilişkileri, Irak’taki siyasi dengeler ve İran’a yönelik politikaları birlikte ele alındığında, Kürt meselesinin yalnızca yerel bir sorun olmadığı açıktır.

Burada dikkat edilmesi gereken husus, somut gelişmeler ile stratejik ihtimalleri birbirine karıştırmamaktır.

Ortada dört parçanın birleştirilmesine yönelik kesinleşmiş bir uluslararası plan bulunduğunu söylemek için yeterli kanıt yoktur. Ancak bu ihtimalin Türkiye’nin güvenlik planlamasında değerlendirilmesi gereken stratejik senaryolardan biri olduğu da göz ardı edilmemelidir.

Türkiye’nin güvenlik bürokrasisi, bu coğrafyadaki gelişmeleri yalnızca bugünün siyasi açıklamalarıyla değil, uzun vadeli güç dengeleriyle değerlendirmek zorundadır.

ABD’NİN KÜRT POLİTİKASI: MÜTTEFİKLİK Mİ, STRATEJİK ARAÇ MI?

Uluslararası ilişkilerde devletlerin dostluk söylemleri kadar çıkarları da önemlidir.

ABD’nin Ortadoğu’daki politikalarını değerlendirirken temel soru şudur:

Washington, bölgedeki Kürt aktörleri kendi siyasi hedefleri doğrultusunda destekliyor mu, yoksa onların uzun vadeli siyasi taleplerini gerçekten güvence altına almayı mı amaçlıyor?

ABD’nin geçmişte farklı bölgesel aktörlerle kurduğu ilişkiler, ittifakların çoğu zaman stratejik çıkarlar temelinde şekillendiğini ortaya koymaktadır.

Bu nedenle Türkiye açısından ABD’nin açıklamalarından çok, sahadaki askeri varlığına, siyasi destek mekanizmalarına, silah ve eğitim faaliyetlerine ve bölgesel anlaşmalarına bakmak gerekir.

Bir dönem desteklenen aktörlerin, stratejik öncelikler değiştiğinde yalnız bırakılabildiği uluslararası siyasetin bilinen bir gerçeğidir.

Türkiye’nin burada yapması gereken, Kürt vatandaşlarının demokratik haklarını dış politikadaki güç mücadelelerinden bağımsız olarak geliştirmek; aynı zamanda dış güçlerin terör örgütleri üzerinden Türkiye’nin güvenliğini tehdit etmesine karşı kararlı bir politika yürütmektir.

İRAN’A ABD SALDIRISI: ORTADOĞU’NUN DENGELERİ DEĞİŞİR Mİ?

İbrahim Kalın’ın İran’a yönelik olası ABD saldırısı hakkında yaptığı açıklamalar, söyleşinin en kritik başlıklarından birini oluşturuyor. Kalın’ın, anlaşma sağlanamaması halinde saldırı ihtimalinin yüksek olduğunu belirtmesi, diplomatik görüşmelerin askeri seçenekle birlikte yürütüldüğünü düşündürüyor.

Ancak burada önemli bir soru daha var:

ABD’nin İran’a yönelik olası müdahalesi yalnızca nükleer programı durdurmayı mı hedefleyecek, yoksa İran’ın Ortadoğu’daki bölgesel gücünü yeniden şekillendirmeye yönelik daha kapsamlı bir stratejinin parçası mı olacak?

İran; Irak, Suriye, Lübnan ve Körfez bölgesindeki etkisiyle Ortadoğu’nun önemli güçlerinden biridir.

İran’a yönelik geniş kapsamlı bir askeri müdahale;

Irak’ta yeni bir güvenlik krizini,
Suriye’de siyasi ve askeri dengelerin değişmesini,
Körfez ülkelerinin güvenlik politikalarının yeniden şekillenmesini,
İsrail’in bölgesel askeri hareket alanının genişlemesini,
Kürt siyasi ve askeri aktörlerinin yeni stratejik konumlar elde etmesini,
Türkiye’nin sınır güvenliği ve dış politika önceliklerinin yeniden değerlendirilmesini beraberinde getirebilir.

Bu nedenle İran’a yönelik olası bir saldırı, yalnızca Washington ile Tahran arasında yaşanacak bir askeri çatışma olarak görülmemelidir.

Böyle bir müdahale, Ortadoğu’nun güç haritasını değiştirebilecek sonuçlar doğurabilir.

Ancak ABD’nin saldırı kararı aldığına ilişkin kesin bir hüküm vermek de doğru değildir. Diplomatik baskı, askeri hazırlık ve fiili müdahale birbirinden farklı aşamalardır.

Türkiye’nin bu süreçte ihtimalleri doğru analiz etmesi, askeri ve diplomatik gelişmeleri yakından izlemesi gerekmektedir.

İRAN ZAYIFLARSA KÜRT COĞRAFYASINDA YENİ BİR DÖNEM BAŞLAR MI?

İran’ın askeri ve siyasi kapasitesinde meydana gelebilecek ciddi bir zayıflama, ülkenin iç dengelerini ve çevresindeki bölgesel ilişkileri etkileyebilir.

İran’daki Kürt siyasi hareketlerinin konumu, Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi, Suriye’deki Kürt aktörler ve Türkiye’nin güvenlik politikaları bu gelişmelerden etkilenebilecek başlıklar arasındadır.

Ancak İran’ın zayıflamasının otomatik olarak dört parçalı bir Kürt siyasi yapısının kurulmasına yol açacağı söylenemez.

Böyle bir ihtimal; bölgesel aktörlerin tercihleri, İran’ın iç siyasi dengeleri, uluslararası güçlerin tutumu ve ilgili toplulukların kendi siyasi iradeleri gibi çok sayıda faktöre bağlıdır.

Yine de Türkiye’nin bu senaryoyu stratejik planlamanın dışında bırakması büyük bir hata olur.

Devletlerin güvenlik politikaları, yalnızca gerçekleşmiş tehditlere karşı değil, ortaya çıkabilecek risklere karşı da hazırlanır.

BARIŞ VE DEMOKRATİK TOPLUM SÜRECİ: TÜRKİYE KENDİ İRADESİYLE Mİ HAREKET EDİYOR?

MİT Başkanı İbrahim Kalın’ın silahsızlanma ve demokratikleşmenin iki ayrı fakat birbirini tamamlayan unsur olduğunu vurgulaması, sürecin temel yaklaşımını ortaya koymaktadır.

Kürt meselesinin yalnızca güvenlik ve terör başlığına indirgenmesi, toplumsal sorunların çözümünü zorlaştırabilir.

Ancak demokratikleşme söyleminin silahlı örgütlerin siyasi ve askeri taleplerini meşrulaştıracak biçimde kullanılması da kabul edilemez.

Türkiye’nin önceliği açık olmalıdır: Terörün sona ermesi, silahların bırakılması, devletin egemenliğinin korunması, vatandaşların eşit hak ve özgürlüklerinin güvence altına alınması.

Bu hedefler birbirine karşıt değildir.

Türkiye, kendi vatandaşlarının demokratik haklarını dış güçlerin yönlendirmesiyle değil, kendi hukuk devleti anlayışı ve milli iradesi doğrultusunda geliştirmelidir.

Barış süreci, Türkiye’nin kendi sorunlarını kendi iradesiyle çözme kapasitesini güçlendirmelidir.

TÜRKİYE’NİN STRATEJİK SINAVI

Türkiye, Ortadoğu’daki gelişmeleri yalnızca izleyen bir ülke değildir. NATO üyeliği, bölgesel askeri kapasitesi, Irak ve Suriye ile sınırları, İran’la tarihsel ilişkileri ve milyonlarca Kürt vatandaşının toplumsal varlığı nedeniyle bu denklemde doğrudan etkisi bulunan bir devlettir.

Bu nedenle Türkiye’nin önceliği, bölgesel gelişmelerin kendi milli güvenliğini tehdit edecek bir yapıya dönüşmesini önlemek olmalıdır.

Türkiye, Ortadoğu’da oluşabilecek yeni güç dengelerinin dışında kalamaz.

ABD-İran gerilimi, Suriye’deki devlet yapılanması, Irak’ın siyasi geleceği ve Kürtlerin bölgesel konumu; Türkiye’nin milli güvenliği açısından doğrudan önem taşımaktadır.

Bu nedenle Türkiye’nin önünde üç temel stratejik görev bulunmaktadır:

Birincisi, terörün sona erdirilmesi ve demokratik bütünleşmenin güçlendirilmesi.

İkincisi, Suriye ve Irak’ın toprak bütünlüğünü ve Türkiye’nin sınır güvenliğini koruyacak bölgesel politikaların geliştirilmesi.

Üçüncüsü, ABD, İran, İsrail ve diğer bölgesel aktörlerin stratejik hesaplarını doğru okuyarak Türkiye’nin bağımsız karar alma kapasitesinin korunması.

Türkiye, herhangi bir dış gücün bölgesel hesaplarında kullanılan bir ülke konumuna düşmemelidir.

SON SÖZ: ORTADOĞU’DA HARİTALAR DEĞİŞİRKEN TÜRKİYE UYUMAMALIDIR

İbrahim Kalın’ın söyleşisinde verdiği mesajlar, Ortadoğu’da yalnızca bir terör sorununun çözülmediğini; aynı zamanda devletlerin, siyasi aktörlerin ve bölgesel güçlerin geleceğinin yeniden tartışıldığı bir dönemin yaşandığını düşündürüyor.

Kürtlerin dört parçalı coğrafyası, Suriye’deki gelişmeler ve ABD’nin İran’a yönelik olası müdahalesi, Türkiye’nin milli güvenlik perspektifinden birlikte değerlendirilmelidir.

Burada mesele, her gelişmenin arkasında kesinleşmiş bir bölünme planı aramak değildir.

Ancak olası senaryoları önceden görmek, stratejik riskleri doğru analiz etmek ve Türkiye’nin milli çıkarlarını koruyacak politikaları zamanında geliştirmektir.

Türkiye’nin barışa ihtiyacı vardır. Türkiye’nin demokratikleşmeye ihtiyacı vardır. Ancak Türkiye’nin milli birliğini, toprak bütünlüğünü ve stratejik bağımsızlığını korumaya da ihtiyacı vardır.

Ortadoğu’da yeni bir düzen kurulurken Türkiye, kendi geleceğini başkalarının stratejik hesaplarına bırakamaz.

Çünkü güvenlik, yalnızca sınırları korumak değildir.

Güvenlik; geleceği okuyabilmek, tehditleri önceden görebilmek ve devlet aklını doğru zamanda harekete geçirebilmektir.

Vatan bizimdir.
Milli güvenliğimizi, milli birliğimizi ve Türkiye’nin stratejik bağımsızlığını savunmak; gelişmeleri doğru okumak, doğruları söylemek ve gerektiğinde bedel ödemeyi göze alarak mücadele etmek bizim sorumluluğumuzdur.

#Türkiye #İran #Suriye #Irak #Ortadogu