Üniversite Açmakla Kalkınılmaz!

​Yıllarca ekranlardan, meydanlardan aynı cümle kuruldu: "Her ile üniversite açtık."

​Peki sonra ne oldu?

​Üniversite sayısı arttı, ama gençlerin umudu azaldı. Kampüsler çoğaldı, fakat istihdam aynı hızla büyümedi. Diplomalar çoğaldı, değeri ise giderek düştü.

​Bugün Türkiye'nin en acı gerçeklerinden biri şudur: Üniversite mezunu olmak artık iş sahibi olmanın garantisi değildir. Binlerce mühendis, öğretmen, iktisatçı ve işletmeci iş arıyor; bulabilenlerin önemli bir kısmı ise eğitimini aldığı mesleği yapamıyor. Garsonluk yapan, kasada çalışan, kuryelik yapan üniversite mezunları artık istisna değil, sıradan bir manzara hâline geldi.

​Diğer tarafta ise usta bir elektrik tesisatçısı, kaynakçı, kalıpçı ya da su tesisatçısı birçok beyaz yakalıdan daha fazla kazanıyor. Çünkü ekonomi, ünvandan çok beceriye ihtiyaç duyuyor.

​Üstelik dünya, diplomaların sadece popülist politikalarla değil, teknolojinin hızıyla da hükmünü yitirdiği yeni bir eşikte. Yapay zekânın, otomasyonun ve algoritmaların ezbere dayalı her türlü beyaz yakalı işini tehdit ettiği bir çağda, gençlerimize hâlâ geçmiş yüzyılın ezberci eğitim modelleriyle formatlanmış diplomalar dağıtıyoruz. Yarın kod yazabilen yapay zekâların, standart finans analizlerini saniyeler içinde yapan yazılımların karşısına, elinde sadece sıradan bir diploma olan yüz binlerce genci korumasız şekilde çıkaracağız. Geleceğin dünyası ünvanların arkasına sığınanları değil; problem çözen, eleştirel düşünebilen ve teknolojiyi bir araç olarak yönetebilen nitelikli insanı ödüllendirecek. Biz ise gençlerimizi bu büyük dijital tsunamiye hazırlamak yerine, onları dört duvarı üniversite yazan binalarda oyalıyoruz.

​Asıl soru şu: Gençlere gerçekten gelecek mi sunuldu, yoksa sadece diploma mı dağıtıldı?

​Eğitim; planlama ister, kalite ister, vizyon ister. Bir üniversiteyi üniversite yapan şey sadece binalar değil; o binaların içindeki akademik özgürlük, liyakat ve özgün bilim üretebilme kabiliyetidir. Akademik kadrosu yetersiz, laboratuvarı olmayan, hocasına özgürce düşünecek alan bırakmayan "tabela üniversiteleri", gençlerin en verimli yıllarını yutan birer yapıya dönüştü. Siyasi başarı göstergesi olarak bu binaları yapmak kolaydır. Zor olan ise mezun olan gençlere umut verecek bir ekonomi, güçlü bir sanayi, nitelikli üretim ve liyakate dayalı bir istihdam sistemi kurmaktır.

​Hiç kimse meslek liselerini ikinci sınıf eğitim kurumları gibi göstermemeliydi. Yıllarca herkes üniversiteye yönlendirildi; bugün ise sanayi nitelikli ara eleman bulamıyor, üniversite mezunları ise iş bulamıyor. Kaybeden hem gençler hem de ülke oldu.

​Bu plansızlık sadece ekonomik bir hata değil, aynı zamanda derin bir sosyal adaletsizliktir. Sermayenin ve gücün belirli merkezlerde yoğunlaştığı bir düzende; Anadolu'nun dört bir yanındaki niteliksiz üniversiteler, alt gelir grubundaki ailelerin çocuklarına sunulan sahte birer "sınıf atlama" biletine dönüştü. Gençlerin yıllarını, umutlarını ve ailelerinin kıt kanaat birikimlerini bu illüzyonla tüketmeye kimsenin hakkı yoktur.

​Eleştiri, daha iyi bir sistemi istemenin parçasıdır. Türkiye'nin ihtiyacı daha fazla tabela üniversitesi değil; uluslararası ölçekte rekabet edebilen üniversiteler, güçlü mesleki eğitim, üretim odaklı ekonomi ve gençlerin emeklerinin karşılığını alabileceği bir istihdam düzenidir.

​Çünkü bir ülkenin geleceği, açtığı üniversite sayısıyla değil; yetiştirdiği insanın niteliği ve o insana sunduğu fırsatlarla ölçülür.