21 milyar dolarlık soru

Türkiye günlerdir yatırım fonları üzerinden yaşanan büyük finansal krizle çalkalanıyor. Ortada yüz binlerce yatırımcı, milyarlarca dolarlık varlık ve ciddi iddialar var.

Ama toplumun büyük bölümü hâlâ meselenin gerçek boyutunu tam olarak bilmiyor. Çünkü konu, vatandaşın anlayacağı dille anlatılmıyor. Oysa sorulması gereken sorular son derece basit:

Bu para kimin parasıydı?

Bu paralar nasıl kazanıldı?

Hangi fonlara, hangi şirketlere, hangi yöntemlerle aktarıldı?

Fonların değeri nasıl bu kadar yükseldi?

Küçük yatırımcı bu sisteme nasıl ve hangi vaatlerle çekildi?

Ve en önemlisi: Bu sistemi kimler yönetti, kimler denetledi ve denetim mekanizmaları ne zaman harekete geçti?

SPK’nin kendi açıklamasına göre, 2025’in son çeyreğinde bazı yatırım fonlarının düşük fiili dolaşıma sahip hisselerde ekonomik gerçeklik ve şirketlerin temel finansal büyüklükleriyle açıklanamayacak fiyat hareketlerine neden olduğu gözlemlenmişti. SPK, bu nedenle Aralık 2025’te bir çalışma grubu oluşturulduğunu ve 2026 boyunca çeşitli düzenlemeler üzerinde çalışıldığını açıklıyor.

Öyleyse şimdi çok daha önemli bir soru ortaya çıkıyor: Bu anormallikler 2025’in sonlarında görülmeye başlandıysa, neden sistem bugünkü noktaya kadar büyüdü?

Denetim mekanizmaları ne gördü?

Ne zaman gördü?

Ne yaptı?

Ne yapmadı?

Ve yapılanlar neden yeterli olmadı?

Mesele sadece Ponzi mi?

Bugün bazı uzmanların ve haber analizlerinin ortaya koyduğu tablo, fonlar üzerinden oluşturulan yapıda piyasa manipülasyonu ile Ponzi benzeri finansman mekanizmalarının birlikte kullanılmış olabileceği yönünde. Burada hukuken kesinleşmiş bir “Ponzi sistemi” hükmü vermek elbette soruşturma ve yargı süreçlerinin işidir. Fakat vatandaş açısından mesele çok daha basit: Bir varlığın gerçek ekonomik değerinin çok üzerinde gösterilmesi, yatırımcıların bu yüksek değer üzerinden sisteme çekilmesi ve yeni paranın sisteme girmesiyle yapının ayakta tutulması iddiası doğruysa, bunun hesabını kim verecek?

Habertürk’te yayımlanan bir analizde de fon katmanının, yatırımcının doğrudan satın almak istemeyebileceği fiyatlanmış hisseleri fon aracılığıyla dolaylı biçimde satın almasına imkân sağlayan mekanizmanın sistemin önemli unsurlarından biri olduğu aktarılıyor. İşte vatandaşın anlayacağı mesele tam olarak budur: Sen kendi paranla gidip 10 liralık hisseyi 100 liraya almak istemiyorsun. Ama aynı hisse bir fonun içine konulduğunda, sen fonun içindeki varlığın gerçek değerini görmeden o fona yatırım yapıyorsun.

Soru şu: Bu yapı nasıl oluştu?

Denetçiler neredeydi?

Şimdi asıl büyük hesaplaşma burada başlamalı.

SPK, Borsa İstanbul, Takasbank, MKK, portföy yönetim şirketleri ve diğer ilgili kurumların her birinin görev ve sorumluluk alanları tek tek incelenmeli.

Kim hangi tarihte neyi gördü?

Hangi raporlar hazırlandı?

Hangi uyarılar yapıldı?

Hangi işlem ve fiyat hareketleri olağandışı kabul edildi?

Hangi kurum hangi tarihte müdahale etti?

Ve daha önemlisi: Bir risk görülmüşse neden daha erken ve daha etkili önlem alınmadı?

Çünkü denetim mekanizması sadece kriz çıktıktan sonra devreye girmek değildir. Denetimin görevi, yangın çıktıktan sonra itfaiyeyi çağırmak değil, yangının çıkmasını engellemektir.

Siyasi ve bürokratik bağlantı iddiası

Kamuoyunun cevap beklediği bir başka başlık daha var.

Düzenleyici ve denetleyici kurumların yönetim ve denetim organlarında görev yapan kişilerin; hangi siyasi bağlantılarla görevlendirildiği, hangi görev ve ücretleri aldığı, hangi kurul ve şirketlerde huzur hakkı bulunduğu, birden fazla kamu kurumunda eş zamanlı görev yapıp yapmadığı, kamu görevlilerinin yakınlarının hangi görevlere getirildiği gibi konuların tamamı şeffaf biçimde ortaya konulmalı.

Burada da dikkat edilmesi gereken nokta şu: “Şu siyasetçinin kızı”, “şu bürokratın damadı”, “şu kişinin gelini” yolundaki iddialar belge ve resmi kayıtlarla doğrulanmadan gerçekmiş gibi anlatılmamalı.

Ama bu, bu soruların sorulmaması anlamına da gelmez.

Tam tersine: Kim, hangi kurulda, hangi tarihte, hangi usulle görevlendirildi?

Ne kadar huzur hakkı veya ücret aldı?

Başka kamu görevleriyle birlikte kaç farklı yerden gelir elde etti? Bunların tamamı kamuoyuna açıklanmalıdır.

Parasını kimler kazandı?

Belki de dosyanın en önemli kısmı burası.

Eğer milyarlarca dolarlık bir finansal yapıdan söz ediyorsak, yalnızca küçük yatırımcının ne kaybettiğini değil, bu sistemden kimlerin ne kazandığını da bilmek zorundayız.

Kimler hangi tarihte fonlara girdi?

Kimler hangi tarihte çıktı?

Kimler düşük fiyattan aldı?

Kimler yüksek fiyatlardan sattı?

Kimlerin bu şirketlerle doğrudan veya dolaylı ilişkisi vardı?

Hangi gerçek veya tüzel kişiler büyük kazanç sağladı?

Kazanç sağlayanlar arasında kamu görevlileri, siyasetçiler veya onların yakınları var mıydı?

Varsa: Ne kadar para kazandılar? Bu para nereden geldi? Vergisi ödendi mi? Herhangi bir çıkar çatışması var mıydı? Bunların tamamı belgeyle ortaya konulmalı.

Küçük yatırımcı nasıl çekildi?

Vatandaşın anlayacağı soru aslında budur.

Bir emekli…

Bir memur…

Bir esnaf…

Yıllarca biriktirdiği parasını güvenli olduğunu düşündüğü bir yatırım aracına koyuyor. Sonra sistemin içerisinde ciddi bir değerleme ve fiyatlama problemi olduğu ortaya çıkıyor.

Vatandaşın sorusu çok basit: “Benim param nasıl oldu da bu sistemin içine girdi?”

İşte muhalefetin de yapması gereken tam olarak bunu anlatmaktır. Konuyu teknik ekonomi jargonundan çıkarmalı. Vatandaşın anlayacağı şekilde sormalı: Sen paranı verdin. Bu para nereye gitti? Kim yönetti? Kim denetledi? Kim kazandı? Kim kaybetti? Devlet hangi aşamada neyi gördü? Ve neden daha önce müdahale edilmedi?

Bu dosya kapanmamalı

İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 2026 Haziranı’ndaki ayrı bir yatırım/finans soruşturmasında 269 mağdurdan 600 milyon TL haksız kazanç elde edildiği ve MASAK analizlerinde şahıs ve şirket hesaplarında 60 milyar TL parasal hacim tespit edildiği açıklanmıştı.

Bu dosyanın mevcut fon krizinden ayrı olduğunu özellikle belirtmek gerekir; ancak yatırım adı altında vatandaşların nasıl hedef alınabildiğini göstermesi bakımından önemli bir örnektir.

Bugünkü fon krizinde ise Reuters, SPK’nın 38 kişi hakkında suç duyurusunda bulunduğunu ve iki yıl süreyle işlem yasağı uyguladığını; soruşturmanın bazı şirket hisselerindeki manipülasyon iddialarına ilişkin olduğunu bildirdi.

Dolayısıyla artık mesele sadece “Fonlar neden çöktü?” sorusu değildir.

Asıl mesele: Bu sistem nasıl kuruldu? Kimler tarafından büyütüldü? Kimler denetledi? Kimler uyardı? Kimler görmezden geldi? Kimler para kazandı? Kimler para kaybetti?

Ve: Devletin ilgili kurumları bu tabloyu neden daha önce durduramadı?

Bunların cevabı verilmeden “sistem kontrol altında” demek, vatandaşın kafasındaki en önemli soruları ortadan kaldırmaz. Çünkü ortada yalnızca finansal bir kriz yok; ortada ciddi bir güven meselesi var. Vatandaş parasını bankaya, fona, piyasaya veya herhangi bir yatırım aracına koyarken şunu bilmek ister: “Benim paramı kim koruyor?”

İşte devletin düzenleyici ve denetleyici kurumlarının varlık sebebi de tam olarak budur.

Şimdi Türkiye’nin önünde çok daha büyük bir sınav var: Paranın nereden geldiğini, nereye gittiğini ve kimlerin bundan kazanç sağladığını net biçimde ortaya çıkarmak.

Ve eğer bir yerde ihmal, çıkar çatışması veya usulsüzlük varsa; kim olursa olsun, makamı ne olursa olsun hesabının sorulması, piyasaya ve devlete olan güvenin yeniden tesisi için tek seçenektir.