Devletin Emanetindeki Görüntüler Nasıl Servis Ediliyor?

Hukuk devleti, yalnızca suçla mücadele etmekle değil, suç şüphesi altındaki insanların temel haklarını korumakla da yükümlüdür.

Türkiye’de yakalama, gözaltı ve ifade alma süreçlerinin hangi kurallara göre yürütüleceği açıkça düzenlenmiştir. Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği’nin 27. maddesi de bu süreçte uyulması gereken esasları ortaya koymaktadır. Ancak uygulamada yaşanan bazı olaylar, mevzuatın açık hükümleri ile sahadaki uygulamalar arasında ciddi bir uçurum oluştuğuna ilişkin kaygıları artırmaktadır.

Özellikle son dönemde kamuoyuna yansıyan gözaltı ve arama görüntüleri, üzerinde önemle durulması gereken bir sorunu gündeme getirmektedir: Kolluk kuvvetlerinin görevlerini yerine getirirken kaydettiği görüntüler, henüz adli süreç tamamlanmadan nasıl oluyor da kamuoyuna servis edilebiliyor?

Bir kişinin evinde veya iş yerinde, hâkim kararıyla ya da kanunun izin verdiği diğer usuller çerçevesinde arama yapılabilir. Bu aramalar sırasında elde edilecek delillerin güvence altına alınması, arama işlemlerinin hukuka uygunluğunun belgelenmesi ve olası uyuşmazlıkların önlenmesi amacıyla görüntü kaydı alınması, somut olayın koşullarına ve hukuki dayanağına bağlı olarak mümkün olabilir.

Ancak burada çok önemli bir ayrım vardır: Arama işleminin kayıt altına alınması başka, arama sırasında kişilerin özel hayatına, aile mahremiyetine ve konut dokunulmazlığına ilişkin görüntülerin kaydedilmesi ve bu görüntülerin üçüncü kişilerin eline geçmesi bambaşka bir meseledir.

Bir insanın evinin kapısının açıldığı andan itibaren başlayan, evin odalarına, yatak odasına, aile bireylerine ve özel yaşamına kadar uzanan görüntüler, sıradan birer kayıt değildir. Bunlar, kişinin en mahrem alanına ilişkin, hukuken korunması gereken özel bilgilerdir.

Devletin kolluk kuvvetlerine verdiği yetki, suçun aydınlatılması ve delillerin güvence altına alınması içindir. Bu yetki, insanların özel yaşamlarının kayıt altına alınarak teşhir edilmesine veya henüz adli makamların denetimindeki bilgilerin kamuoyuna taşınmasına gerekçe oluşturamaz.

Devletin emanetine, hukuk çerçevesinde teslim edilen görüntüler, birilerinin elinde siyasi, ticari ya da kişisel hesaplaşma aracına dönüşemez.

Daha karakola ulaşmadan görüntüler nasıl servis ediliyor?

Asıl üzerinde durulması gereken konulardan biri de budur.

Bir kişi hakkında yakalama veya gözaltı işlemi gerçekleştiriliyor. Kolluk görevlileri tarafından yapılan işlemler sırasında görüntüler kaydediliyor. Ancak bu görüntüler, kişi henüz emniyet veya jandarma birimine götürülmeden, hatta kimi zaman ifade işlemleri başlamadan çeşitli medya organlarında veya sosyal medya hesaplarında yayımlanabiliyor.

Peki bu görüntüler kim tarafından, hangi yetkiyle ve hangi amaçla dışarıya aktarılıyor?

Görüntülerin kaydedildiği cihazlara, dijital arşivlere ve adli soruşturma kapsamında oluşturulan dosyalara erişimi bulunan kişiler kimler? Bu kayıtların kimler tarafından izlendiği, kopyalandığı ve üçüncü kişilerle paylaşıldığı denetleniyor mu?

Bunlar yalnızca cevaplanması gereken sorular değil, aynı zamanda idari ve adli denetim mekanizmalarının da harekete geçirilmesini gerektiren ciddi meselelerdir.

Elbette her görüntü sızıntısının kolluk personeli tarafından gerçekleştirildiğini peşinen söylemek doğru değildir. Görüntülerin kaynağı, hangi aşamada ve kimler aracılığıyla dışarıya aktarıldığı somut delillerle ortaya konulmalıdır. Ancak görüntülerin kaynağına ilişkin belirsizlik, olayın araştırılması gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Aksine, kamu kurumlarının kayıt güvenliği ve bilgiye erişim süreçlerinin daha sıkı denetlenmesini zorunlu kılar.

Suç şüphesi, mahremiyet hakkını ortadan kaldırmaz..

Ceza yargılamasının temel ilkelerinden biri masumiyet karinesidir. Bir kişi hakkında soruşturma yürütülmesi, yakalama veya gözaltı kararı verilmesi, o kişinin suçlu olduğu anlamına gelmez.

Buna rağmen bazı kişilerin gözaltına alınma anlarından evlerinde yapılan aramalara, kolluk araçlarına bindirilmelerinden adliyeye sevklerine kadar uzanan görüntüleri kamuoyuna servis edildiğinde, henüz yargılama başlamadan kişilerin toplum nezdinde suçlu ilan edilmesi riski doğmaktadır.

Üstelik bu durum yalnızca şüphelinin kişilik haklarını ilgilendirmemektedir. Evde bulunan eş, çocuk, anne, baba ve diğer aile bireylerinin de görüntüleri bu kayıtların içinde yer alabilmektedir. Hakkında hiçbir suç isnadı bulunmayan insanlar, bir soruşturmanın doğrudan mağduru hâline gelebilmektedir.

Anayasa’nın 20. maddesi özel hayatın gizliliğini, 21. maddesi konut dokunulmazlığını, 26. maddesi ise ifade özgürlüğünü güvence altına almaktadır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. maddesi de özel ve aile hayatına, konuta ve haberleşmeye saygı hakkını korumaktadır.

Bu hakların korunması, yalnızca suçsuz olduğu ortaya çıkan insanlar için değil, suç şüphesi altında bulunan herkes için hukuk devletinin temel sorumluluklarından biridir.

Kolluk yetkisi, hukuki sorumluluğu da beraberinde getirir...

Emniyet ve jandarma teşkilatları, devletin suçla mücadeledeki en önemli kurumlarıdır. Kolluk görevlileri, görevlerini yerine getirirken kanunların kendilerine tanıdığı yetkileri kullanmakla yükümlüdür. Ancak her yetkinin beraberinde getirdiği bir sorumluluk vardır.

Arama, el koyma, yakalama, gözaltı ve ifade alma işlemleri hukuka uygun biçimde gerçekleştirilirken kişilerin temel hak ve özgürlüklerinin de korunması gerekir. Özellikle dijital kayıtların tutulması, saklanması, erişime açılması ve imha edilmesi süreçleri açık kurallara ve etkili denetime tabi olmalıdır.

Bir arama sırasında delillerin kaybolmasını önlemek için alınan görüntülerin, soruşturmanın amacı dışında kullanılmasını engelleyecek güvenlik mekanizmaları oluşturulmalıdır. Yetkisiz erişim, kopyalama ve paylaşımın önüne geçilmeli; görüntülerin kimler tarafından hangi gerekçeyle izlendiği gerektiğinde denetlenebilmelidir.

Bu tür ihlallerin tespit edilmesi hâlinde, yalnızca görüntüyü dışarıya aktaran kişinin değil, varsa bu aktarımı kolaylaştıran veya denetim yükümlülüğünü yerine getirmeyen sorumluların da hukuki ve idari sorumluluğu somut olayın koşullarına göre araştırılmalıdır.

Hukuk devleti, en zor zamanda kendini gösterir...

Türkiye’de ceza yargılamasının yakalama, gözaltı, tutuklama, iddianame düzenlenmesi ve yargılama aşamalarında kişi hürriyeti, özel hayatın gizliliği ve ifade özgürlüğü bakımından ciddi hassasiyetler bulunmaktadır.

Bir tarafta suçla mücadele etme ve kamu düzenini sağlama sorumluluğu, diğer tarafta bireyin temel hak ve özgürlükleri vardır. Hukuk devleti, bu iki alan arasında kanunlara, ölçülülük ilkesine ve yargısal denetime dayalı bir denge kurmak zorundadır.

Kolluk kuvvetlerinin suçla mücadeledeki başarısı, yalnızca kaç kişinin yakalandığı, kaç adrese operasyon düzenlendiği veya kaç kişinin tutuklandığıyla ölçülemez. Hukuka uygun işlem yapılması, delillerin güvenilirliğinin korunması, kişilik haklarına saygı gösterilmesi ve kamu gücünün denetlenebilir olması da en az operasyonel başarı kadar önemlidir.

Çünkü hukuk, yalnızca suç isnadı altında olmayanların değil, suç şüphesi altındaki insanların da güvencesidir.

Unutulmamalıdır ki devletin gücü, vatandaşının mahremiyetini ihlal edebilmesinde değil, en hassas ve zor süreçlerde dahi onun haklarını koruyabilmesinde ortaya çıkar.

Kolluk tarafından kaydedilen görüntülerin kimler tarafından, hangi amaçla ve hangi hukuki dayanakla kullanıldığının açıklığa kavuşturulması; görüntü sızıntılarının kaynağının araştırılması ve sorumluların tespit edilmesi artık ertelenmemesi gereken bir ihtiyaçtır.

Aksi takdirde suçla mücadele amacıyla kullanılan yetkiler, bireylerin temel haklarını tehdit eden bir uygulamaya dönüşebilir. Bunun bedelini ise yalnızca görüntüleri yayımlanan kişiler değil, adalete ve devlet kurumlarına duyulan güven de öder.

Çünkü hukuk devletinde hiçbir operasyon, hiçbir soruşturma ve hiçbir suç isnadı, insan onurunun ve temel hakların üzerinde değildir.

#yakalama #gözaltı #arama #ifadealma #hak #hukuk #adalet