BİLİMSEL DÜŞÜNCE

Kemalist Düşünce ve İdeolojik Sapma Üzerine-1

Kemalist düşünce, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinde şekillenmiş ve altı temel ilke etrafında sistemleşmiştir: cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık

PROF. DR. RAMAZAN DEMİR

Giriş

Siyasal düşünce tarihinde “sağ” ve “sol” ayrımı, başlangıçta parlamenter oturma düzenine dayanan sembolik bir ayrım iken zamanla ekonomik, sosyal ve kültürel farklılıkları temsil eden ideolojik kategorilere dönüşmüştür (Heywood, 2017). Solculuk genellikle eşitlik, kolektivizm ve devlet müdahalesiyle ilişkilendirilirken; sağcılık, bireycilik, gelenek ve serbest piyasa ilkeleriyle özdeşleştirilir. Ancak bu kavramlar, ortaya çıktıkları tarihsel ve toplumsal bağlam itibarıyla evrensel değil, belirli bir Avrupa deneyiminin ürünüdür. Bu nedenle, farklı tarihsel koşullara sahip toplumlarda bu kategorilerin doğrudan uygulanması tartışmalıdır.

*
Kemalist Düşüncenin Temel İlkeleri

Kemalist düşünce, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinde şekillenmiş ve altı temel ilke etrafında sistemleşmiştir: cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık (Zürcher, 2004). Bu ilkeler arasında özellikle halkçılık, Kemalist düşüncenin “sağ” ve “sol” ayrımına yaklaşımını anlamak açısından kritik öneme sahiptir. Halkçılık, sınıf temelli çatışmayı reddederek “imtiyazsız, sınıfsız ve kaynaşmış bir kitle” idealini benimser. Bu yaklaşım, klasik Marksist sınıf mücadelesi anlayışından belirgin biçimde ayrılmaktadır.

Öte yandan devletçilik ilkesi, ekonomik kalkınmada devletin aktif rolünü öngörse de, bu durum sosyalist bir sistemin benimsenmesi anlamına gelmemektedir. Kemalist devletçilik, pragmatik ve koşullara göre şekillenen bir kalkınma modelidir (Ahmad, 1993). Cumhuriyetin erken dönemindeki uygulamalar iyi birer örnektir.

*
Sağcılık-Solculuk ve Kemalist Düşünce

Kemalist düşünce, sağ ve sol ideolojilerin belirli unsurlarını içermekle birlikte, bu ideolojilerin hiçbirine tam anlamıyla indirgenemez.

“Sol” ile İlişkisi bağlamında Kemalist düşüncenin bazı yönleri “sol” ideolojilerle benzerlik göstermektedir. Örneğin devletin ekonomik hayattaki düzenleyici rolü; toplumsal eşitlik vurgusu; kamusal yararın önceliği olmak üzere. Ancak Kemalizm, sınıf çatışmasını reddetmesi ve özel mülkiyeti ortadan kaldırmayı hedeflememesi bakımından klasik “sol” ideolojilerden ayrılır.

“Sağ” ile ilişkisi bağlamında Kemalist düşünce bazı yönleriyle “sağ” ideolojilere de yaklaşmaktadır. Örneğin ulus-devlet vurgusu; toplumsal düzen ve bütünlük anlayışı; geleneksel değerlerin belirli ölçüde korunması olmak üzere. Bununla birlikte, laiklik ve devrimcilik ilkeleri, Kemalist düşünceyi muhafazakâr sağ ideolojilerden ayıran temel unsurlardır.

*
Kemalist Düşünce İdeolojiler Üstüdür

Kemalist düşünce, dogmatik ideolojik kalıplar yerine akıl, bilim ve ulusal ihtiyaçlara dayalı bir yaklaşım benimser. Atatürk’ün “Biz bize benzeriz” sözü, bu özgünlüğü açıkça ifade etmektedir.

Bu bağlamda; 1- Kemalizm, evrensel ideolojik kalıpların dışında pragmatik bir modeldir. 2-Toplumsal kutuplaşmayı değil, ulusal bütünleşmeyi hedefler. 3-Doktrinlere bağlılık yerine eleştirel düşünceyi esas alır. Bu özellikler, Kemalist düşüncenin sağ–sol ekseninde konumlandırılmasını güçleştirmektedir.

*
Sonuç

“Sağcılık” ve “solculuk” kavramları, belirli tarihsel şartların ürünü olarak siyasal analizde önemli bir yer tutsa da, her toplum için geçerli evrensel kategoriler değildir. Kemalist düşünce, bu ikili ayrımın ötesinde, Türkiye’nin özgün şartlarına yanıt veren bir siyasal ve toplumsal model sunmaktadır.

Bu nedenle Kemalizm, ne klasik anlamda “sağ” ne de “sol” bir ideoloji olarak değerlendirilebilir. Aksine, ulusal bağımsızlık, toplumsal bütünleşme ve çağdaşlaşma hedeflerini merkeze alan, ideolojiler üstü bir düşünce sistemi olarak ele alınmalıdır.

**

Kaynakça

Ahmad, F. (1993). The making of modern Turkey. Routledge.
Heywood, A. (2017). Political ideologies: An introduction (6th ed.). Palgrave Macmillan.
Mustafa Kemal Atatürkürk. (2006). Nutuk (Z. Korkmaz, Ed.). Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
Zürcher, E. J. (2004). Turkey: A modern history (3rd ed.). I.B. Tauris