Karnelerden Atatürk ve İstiklal Marşı Yok!

Özet
Türkiye’de ilkokul birinci ve ikinci sınıflarda geleneksel karne uygulamasının kaldırılarak “öğrenci gelişim raporu” na geçilmesi, ölçme ve değerlendirme anlayışında pedagojik bir dönüşümü ifade etmektedir. Ancak bu dönüşüm, yalnızca akademik kazanımların değil, öğrencilerin sosyal ve duygusal gelişimlerinin de kapsamlı biçimde ele alınmasını gerektirmektedir. Bu bağlamda, öğrenci gelişim raporlarında Mustafa Kemal Atatürk ve İstiklal Marşı’na yer verilmemesi, çocukların aidiyet, kimlik ve değer gelişimi açısından önemli bir eksiklik olarak değerlendirilir. Bu çalışma, sosyal ve duygusal gelişim kavramını kuramsal bir çerçevede ele almakta; Atatürk ve İstiklal Marşı’nın bu gelişim alanındaki işlevini tartışmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Sosyal-duygusal gelişim, İstiklal Marşı, Mustafa Kemal Atatürk, vatandaşlık eğitimi, erken çocukluk eğitimi
*

Giriş
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından uygulamaya konulan öğrenci gelişim raporları, not temelli değerlendirme anlayışının yerine, öğrencinin çok boyutlu gelişimini merkeze alan bir yaklaşımı benimsemektedir. Bu raporlar, öğrencilerin yalnızca bilişsel yeterliklerini değil; duygusal, sosyal ve davranışsal gelişimlerini de ifade (tasvir) etmeyi amaçlamaktadır. Ancak bu bütüncül yaklaşımın, ulusal kimlik, ortak değerler ve yurttaşlık bilinci gibi unsurları dışlaması, pedagojik ve toplumsal açıdan tartışmalı bir durum ortaya çıkarmaktadır. Bu davranış, eğitim psikolojisinden uzak bir yönetim anlayışının yansıması olmalıdır.
*
Sosyal ve Duygusal Gelişim Kavramı
Sosyal ve duygusal gelişim, bireyin kendisini tanıması, duygularını düzenleyebilmesi, başkalarıyla sağlıklı ilişkiler kurabilmesi ve bir topluluğa ait olma duygusu geliştirmesi sürecini ifade eder (Elias et al., 1997). Bu gelişim alanı, yalnızca kişilerarası becerilerle sınırlı olmayıp; değerler, kimlik inşası, ahlaki muhakeme ve toplumsal sorumluluk bilincini de kapsar.
Erken çocukluk döneminde kazanılan aidiyet duygusu ve “ben kimim?” sorusuna verilen yanıtlar, bireyin ileriki yaşamında toplumsal katılım ve yurttaşlık bilinci açısından belirleyici olmaktadır (Erikson, 1968). Bu nedenle sosyal ve duygusal gelişim, kültürel ve tarihsel bağlamdan bağımsız ele alınamaz.
*
İstiklal Marşı’nın Sosyal ve Duygusal İşlevi
İstiklal Marşı, yalnızca bir ulusal sembol ya da törensel metin değil; kolektif hafızayı, ortak kader bilincini ve onur anlayışını taşıyan kurucu bir marştır (Öztürk, 2015). Marşta kullanılan “ben” dili, bireysel bir sesi temsil ediyor gibi görünse de, bu ses toplumsal bir özneyi ifade eder. Böylece çocuk, kendisini tarihsel bir sürekliliğin ve ortak bir topluluğun parçası olarak konumlandırır.
Marşın merkezinde yer alan saygınlık (haysiyet) ve direniş vurgusu, pasif bir kaderciliği değil; zor şartlar altında onurlu bir duruşu yüceltmektedir. Bu yönüyle İstiklal Marşı, çocukların duygusal dayanıklılık, özsaygı ve etik tutum geliştirmelerine katkı sağlayabilecek güçlü bir metindir.
*
Mustafa Kemal Atatürk’ün Temsil Ettiği Değerler
Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu lideri olmanın ötesinde; egemenliğin kaynağını bireylerin iradesinde gören, akla ve bilime dayalı bir toplumsal düzen anlayışını temsil etmektedir (Zürcher, 2004). Atatürkçü düşünce sistemi, kör itaate değil sorgulamaya, ayrıcalığa değil eşit yurttaşlığa, durağanlığa değil ilerlemeye dayanmaktadır.
Bu değerler, çocukların sosyal ve duygusal gelişiminde temel rol oynayan öz-yeterlik, eleştirel düşünme ve sorumluluk alma becerileriyle doğrudan ilişkilidir. Dolayısıyla Atatürk’ün eğitimsel bağlamdan çıkarılması, yalnızca tarihsel bir figürün eksikliği değil; belirli bir değerler sisteminin de görünmez kılınması anlamına gelmektedir.
*

Tartışma ve Sonuç
Öğrenci gelişim raporlarının amacı, çocuğu bütüncül bir biçimde tanımak ve desteklemektir. Bu bütüncül yaklaşım, çocuğun içinde yaşadığı toplumun tarihsel ve kültürel referanslarını da kapsamalıdır. Atatürk ve İstiklal Marşı’nın bu raporlarda yer almaması, sosyal ve duygusal gelişimin değerler boyutunu zayıflatmaktadır.
Sonuç olarak, erken çocukluk eğitiminde kullanılan değerlendirme araçlarının, yalnızca bireysel becerilere değil; ortak değerler, aidiyet ve yurttaşlık bilincine de alan açması gerekmektedir. Atatürk ve İstiklal Marşı, bu bağlamda pedagojik açıdan işlevsel ve anlamlı unsurlar olarak değerlendirilmelidir. Onlarsız duygusal ve sosyal gelişim olmaz/olamaz. Milli Eğitim Bakanlığı büyük bir yanlışın içindedir. R. Demir (20/Ocak/2026)
*

Kaynakça
Elias, M. J. et al. (Ve arkadaşları). (1997). Promoting social and emotional learning: Guidelines for educators. Alexandria, VA: Association for Supervision and Curriculum Development.
Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. New York, NY: Norton.
Öztürk, F. (2015). İstiklal Marşı’nın toplumsal hafıza ve kimlik inşasındaki rolü. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 75, 45–60.
Zürcher, E. J. (2004). Turkey: A modern history. London: I.B. Tauris.