'Hayatın Olağan Akışı' Sahi Nedir? (2)

Bu tartışmaların ortak noktası, mahkûmiyet kararlarının yalnızca soyut "olağanlık" değerlendirmelerine dayandırılamayacağı yönündedir.

Bu yaklaşım isabetlidir.

Çünkü ceza muhakemesinde mahkûmiyet, varsayımlara değil; somut ve denetlenebilir delillere dayanmalıdır.

Ne var ki tartışma çoğu zaman bu noktada sona ermektedir.

Oysa asıl sorun bundan sonra başlamaktadır.

Sorun Kavramın Kullanılması Değildir

"Hayatın olağan akışı" tamamen terk edilmesi gereken bir kavram değildir.

Aksine, insan davranışlarının değerlendirilmesinde deneyim kurallarından yararlanılması kaçınılmazdır.

Bir hâkim;

olayların oluş sırasını,

insan davranışlarını,

tanık anlatımlarını,

ve deliller arasındaki ilişkiyi

değerlendirirken yalnızca kanun metnine bakamaz.

Hayat tecrübesi, muhakemenin doğal bileşenlerinden biridir.

Bu nedenle mesele;

"hayatın olağan akışı kullanılmalı mı?"

sorusu değildir.

Asıl soru şudur:

"Hayatın olağan akışı hangi gerekçeyle kullanılmaktadır?"

Kanaatimce bu ayrım, tartışmanın yönünü değiştirmektedir.

Gerekçelendirme Sorunu

Bir mahkeme kararında yalnızca;

"Bu savunma hayatın olağan akışına aykırıdır."

ifadesine yer verilmesi, hukuken açıklayıcı bir gerekçe oluşturmaz.

Çünkü bu cümle, sonucu açıklamak yerine sonucu tekrar etmektedir.

Başka bir ifadeyle;

mahkeme neden böyle düşündüğünü değil,

yalnızca ne düşündüğünü söylemektedir.

Oysa gerekçeli karar hakkının amacı tam da bunun tersidir.

Kararın yalnızca sonucu değil;

o sonuca götüren düşünsel yolun da denetlenebilir biçimde ortaya konulması gerekir.

Bu nedenle "hayatın olağan akışı" ifadesinin tek başına kullanılması yerine şu soruların cevaplandırılması beklenmelidir:

• Mahkemenin dayandığı deneyim kuralı nedir?
• Bu deneyim kuralı somut olay bakımından neden geçerlidir?
• Dosyadaki hangi deliller bu değerlendirmeyi desteklemektedir?
• Sanığın ileri sürdüğü alternatif açıklama hangi gerekçeyle reddedilmiştir?

İşte kanaatimce hukuki tartışmanın ağırlık merkezi burada bulunmaktadır.

Açıklanan Gerekçe ile Açıklanmayan Varsayım Arasındaki Fark

Her muhakeme belirli varsayımlardan hareket eder.

Bu durum yalnızca hukukta değil, bütün akıl yürütme süreçlerinde geçerlidir.

Ancak hukuk devletinde önemli olan husus, bu varsayımların görünür hâle getirilmesidir.

Mahkemenin dayandığı deneyim kuralı açıkça ifade edildiğinde;

bu kural eleştirilebilir,

karşı delille çürütülebilir,

başka olaylarla karşılaştırılabilir,

ve üst mahkeme tarafından denetlenebilir.

Buna karşılık yalnızca "hayatın olağan akışına aykırıdır" denildiğinde, muhakemenin hangi öncüller üzerine kurulduğu görünmez hâle gelir.

İşte bu çalışmanın dikkat çekmek istediği nokta tam olarak budur.

Sorun "hayatın olağan akışı" değildir.

Sorun, bu kavramın zaman zaman açıklanan bir gerekçe olmaktan çıkıp, açıklanmayan bir varsayıma dönüşebilmesidir.

Gerekçenin Denetlenebilirliği

Hukuk devletinde bir kararın ikna edici olması ile denetlenebilir olması aynı şey değildir.

Bir karar okuyana makul gelebilir.

Ancak o kararın hangi mantıksal süreç sonunda verildiği açıklanmıyorsa, üst derece mahkemelerinin bu muhakemeyi denetlemesi güçleşir.

Bu nedenle "hayatın olağan akışı" kavramının değeri, tek başına ulaştırdığı sonuçta değil; o sonuca hangi düşünsel zincir üzerinden ulaşıldığını gösterebilmesinde aranmalıdır.

Kanaatimce hukuk güvenliği de tam bu noktada başlamaktadır.

Çünkü denetlenebilir olmayan bir muhakeme, doğru sonuca ulaşmış olsa bile hukuken ikna edici bir gerekçelendirme oluşturmayabilir.

Bu Çalışmanın Önerisi

Bu çalışma, "hayatın olağan akışı" kavramının hukuk uygulamasından çıkarılmasını önermemektedir.

Önerilen husus daha sınırlıdır.

Kanaatimce mahkemeler, bu kavrama başvurduklarında şu üç hususu açıkça ortaya koymalıdır:

1. Dayanılan deneyim kuralı nedir?
2. Bu deneyim kuralı somut olay bakımından neden uygulanabilir görülmektedir?
3. Bu değerlendirme dosyadaki hangi somut deliller tarafından desteklenmektedir?

Bu üç unsur açıkça gösterildiğinde "hayatın olağan akışı", soyut bir varsayım olmaktan çıkar; denetlenebilir bir muhakeme aracına dönüşebilir.

Böylece tartışma, kavramın kullanılmasından değil; kullanım biçiminin hukuki güvencelere uygunluğundan hareketle yürütülmüş olur.

Hukuk devleti, insanların mükemmel karar verdiği varsayımı üzerine değil; kararların gerekçelendirilip denetlenebildiği varsayımı üzerine kuruludur.

Devam edecek...

#CezaMuhakemesi #DelilHukuku #HukukDevleti #AdilYargılanma #GerekçeliKarar #AnayasaMahkemesi #Yargıtay #HukukMetodolojisi #Hukuk #AkademikÇalışma