Antalya'da iki haftayı aşan iklim müzakereleri, fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda uzlaşma sağlanamaması nedeniyle ana siyasi anlaşma olmadan sona erdi. Petrol, kömür ve doğal gaz üzerindeki görüş ayrılıkları zirveye damga vururken, geriye yanıt bekleyen bir soru kaldı: Bunca harcamanın, uçuşun ve toplantının karşılığında dünya ne kazandı?
ANTALYA BUGÜN | ÖZEL ARAŞTIRMA DOSYASI 2 |
COP31'DE TARİHÎ KIRILMA: DÜNYAYI KURTARMAK İÇİN TOPLANDILAR, ANLAŞAMADILAR!
Antalya'da iki haftayı aşan müzakerelerin ardından COP31'in ana siyasi anlaşma metni kabul edilmedi. Avrupa Birliği ve çok sayıda ülke, fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin yeterli taahhüt içermediği gerekçesiyle taslağa karşı çıktı. Bazı teknik kararlar alınmasına rağmen kapsamlı uzlaşma sağlanamadı.
COP31 Başkanı Murat Kurum, uzlaşma sağlanamadığını açıkladı. Antalya Bugün'ün daha önce gündeme taşıdığı organizasyon maliyetleri, karbon ayak izi ve kaynak verimliliği soruları ise şimdi daha da önem kazandı: Bunca uluslararası temasın, harcamanın ve çevresel yükün karşılığında dünya ne kazandı?
ANTALYA'DA İKİ HAFTALIK MÜZAKERELER ANLAŞMAZLIKLA SONUÇLANDI
Türkiye'nin ev sahipliğinde 9 Kasım'da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), uluslararası iklim diplomasisi açısından ciddi bir anlaşmazlıkla sonuçlandı.
Normal takvime göre 20 Kasım'da tamamlanması beklenen konferans, ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle 22 Kasım'a kadar uzadı.
Türkiye'nin zirve başkanlığını yürüttüğü, Avustralya'nın ise müzakerelerin yönetiminde önemli sorumluluk üstlendiği süreçte hazırlanan son siyasi anlaşma taslağı, taraflar arasında gerekli uzlaşmayı sağlayamadı.
Avrupa Birliği, İngiltere ve iklim değişikliğinin etkilerine karşı kırılgan durumdaki bazı ülkeler, metnin küresel ısınmayla mücadele açısından yetersiz olduğunu savundu.
COP31 Başkanı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, kapanış oturumunda taslağa karşı çıkan taraflar bulunduğunu, uzlaşma sağlanamadığını ve ilgili kararların kabul edilmediğini açıkladı.
Böylece Antalya'daki zirvenin ana siyasi anlaşma girişimi sonuçsuz kaldı.
TARTIŞMANIN MERKEZİNDE PETROL, KÖMÜR VE DOĞAL GAZ VAR
Zirvede yaşanan anlaşmazlığın temelinde, küresel ısınmanın başlıca nedenlerinden olan fosil yakıtların geleceği bulunuyor.
Petrol, kömür ve doğal gaz kullanımından uzaklaşılması yönündeki ifadelerin son anlaşma metninde açık ve yeterli biçimde yer almaması, çok sayıda ülkenin tepkisini çekti.
2023 yılında Dubai'de düzenlenen COP28'de ülkeler, enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşılması yönünde tarihî bir uzlaşmaya varmıştı.
Ancak Antalya'daki taslakta bu doğrultuda yeni ve güçlü bir taahhüdün bulunmaması, önceki kazanımlardan geri adım atıldığı eleştirilerine yol açtı.
Avrupa Birliği temsilcileri, fosil yakıtların açıkça ele alınmadığı bir metnin iklim krizinin temel nedenlerine yeterli yanıt vermediğini savundu.
Suudi Arabistan ve bazı fosil yakıt üreticisi ülkeler ise enerji dönüşümünün farklı teknolojiler ve ekonomik koşullar dikkate alınarak yürütülmesi gerektiği görüşünü dile getirdi.
Bu görüş ayrılıkları, ana siyasi anlaşmanın kabul edilmesini engelleyen temel unsurlar arasında yer aldı.
AVRUPA BİRLİĞİ'NDEN SERT İTİRAZ
Avrupa Birliği, zirvenin son aşamasında hazırlanan taslakların iklim krizinin büyüklüğüyle örtüşmediğini belirtti.
Birlik temsilcileri, fosil yakıtların geleceğine ilişkin açık ifadeler içermeyen bir anlaşmanın kabul edilemeyeceğini savundu.
İngiltere'nin baş müzakerecisi Kate Hughes da önerilen metnin bilimsel bulgular ve iklim değişikliğinden en fazla etkilenen toplumların ihtiyaçları karşısında yetersiz kaldığını ifade etti.
Norveç İklim ve Çevre Bakanı Sigrun Gjerløw Aasland ise taslağın önceki uluslararası anlaşmaların gerisine düştüğünü belirterek kabul edilemeyeceğini açıkladı.
Buna karşılık Rusya ve Suudi Arabistan temsilcileri, fosil yakıtlar konusunda farklı değerlendirmelerde bulundu.
Rusya, petrol ve doğal gaz arzının talepten daha hızlı azaltılmasının enerji fiyatlarında artışa ve enerji yoksulluğuna yol açabileceğini savundu.
Suudi Arabistan ise iklim değişikliğiyle mücadelede farklı teknolojik çözümlerin değerlendirme dışında bırakılmaması gerektiğini vurguladı.
Bu açıklamalar, ülkeler arasındaki anlaşmazlığın yalnızca çevresel hedeflerden değil, enerji güvenliği ve ekonomik çıkar farklılıklarından da kaynaklandığını ortaya koydu.
KARBON YAKALAMA TEKNOLOJİLERİ DE TARTIŞMA YARATTI
COP31 taslaklarında öne çıkan başlıklardan biri de karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojileri oldu.
Bu teknolojiler, sanayi tesisleri ve enerji üretim süreçlerinde ortaya çıkan karbondioksitin atmosfere salınmasını azaltmayı amaçlıyor.
Ancak bazı ülkeler ve çevre kuruluşları, karbon yakalama teknolojilerine aşırı güvenilmesinin fosil yakıt kullanımının sürdürülmesine gerekçe oluşturabileceği uyarısında bulundu.
Diğer taraftan bu teknolojileri destekleyen ülkeler, özellikle emisyon azaltımının güç olduğu sanayi sektörlerinde karbon yakalamanın önemli bir araç olabileceğini savunuyor.
Dolayısıyla tartışma yalnızca teknolojinin kendisiyle ilgili değil.
Asıl anlaşmazlık, fosil yakıt tüketiminin doğrudan azaltılmasına mı, yoksa ortaya çıkan emisyonların teknolojik yöntemlerle kontrol edilmesine mi öncelik verileceği üzerinde yoğunlaşıyor.
İKLİM FİNANSMANI: YOKSUL ÜLKELERİN BEKLENTİLERİ KARŞILANMADI
Zirvedeki bir başka önemli anlaşmazlık, gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum için ihtiyaç duyduğu finansman oldu.
Özellikle Afrika ülkeleri ve iklim değişikliğinin etkilerine karşı kırılgan durumdaki devletler, daha güçlü ve somut mali taahhütler talep etti.
Müzakerelerin önceki aşamalarında 2035 yılına kadar uyum finansmanının artırılmasına yönelik sayısal hedefler gündeme geldi.
Ancak son taslakta finansmana ilişkin bazı kararların sonraki toplantılara bırakılması, gelişmekte olan ülkelerin beklentilerini karşılamadı.
Bu durum, uluslararası iklim diplomasisinin temel sorunlarından birini yeniden ortaya çıkardı:
İklim krizinin maliyetini kim karşılayacak?
Tarihsel olarak yüksek miktarda sera gazı salımına neden olan gelişmiş ekonomilerle iklim değişikliğinin etkilerine karşı daha kırılgan ülkeler arasında finansman sorumluluğunun nasıl paylaşılacağı konusundaki görüş ayrılıkları devam ediyor.
KOPENHAG'DAN ANTALYA'YA: 17 YIL SONRA YENİ BİR KIRILMA
COP31'de ana siyasi anlaşmanın kabul edilememesi, 2009 yılında Kopenhag'da düzenlenen COP15'i yeniden gündeme getirdi.
Kopenhag zirvesinde de ülkeler arasında beklenen kapsamlı uzlaşma sağlanamamış, hazırlanan siyasi metin tarafların tamamınca resmen kabul edilmemişti.
Antalya'da yaşanan gelişme, küresel iklim diplomasisinde uzlaşmanın ne kadar güçleştiğini bir kez daha gösterdi.
Bununla birlikte önemli bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor.
COP31'in ana siyasi anlaşmasının kabul edilmemesi, zirvede hiçbir karar alınmadığı anlamına gelmiyor.
Konferansın önceki oturumlarında Paris Anlaşması'nın 6. maddesi kapsamındaki uluslararası iş birliği mekanizmaları ve bazı teknik konularda kararlar kabul edildi.
Ayrıca COP31'de yaşanan anlaşmazlık, Paris Anlaşması'nı veya geçmiş zirvelerde kabul edilmiş uluslararası yükümlülükleri ortadan kaldırmıyor.
Dolayısıyla yaşanan gelişme, bütün iklim diplomasisinin sona ermesi değil, Antalya'da yeni ve kapsamlı bir siyasi uzlaşmanın sağlanamaması olarak değerlendirilmelidir.
ANTALYA BUGÜN DAHA ÖNCE SORMUŞTU: İKLİMİ KURTARMANIN KARBON FATURASI NE KADAR?
Antalya Bugün, COP31 devam ederken yayımladığı ilk araştırma dosyasında uluslararası iklim konferanslarının ekonomik ve çevresel maliyetlerini gündeme taşımıştı.
Bilimsel araştırmalara dayanan dosyada, 1995–2024 yılları arasında düzenlenen COP konferanslarına katılan belirli ülke delegasyonlarının hava ulaşımından kaynaklanan toplam sera gazı emisyonunun yaklaşık 710 bin ton CO₂ eşdeğerine ulaştığına dikkat çekilmişti.
Söz konusu rakam COP31'in değil, geçmiş konferansların araştırma kapsamında incelenen delegasyon uçuşlarının toplamını ifade ediyor.
Araştırmamızda ayrıca çevrim içi katılım teknolojileri mevcutken neden daha küçük fiziksel delegasyonlar ve daha geniş kapsamlı uzaktan katılım modellerinin tercih edilmediği sorulmuştu.
Bugün Antalya'daki ana siyasi anlaşma girişiminin sonuçsuz kalması, bu soruların önemini daha da artırıyor.
Ancak diplomatik uzlaşmanın sağlanamaması, organizasyon için yapılan bütün harcamaların otomatik olarak boşa gittiğini göstermiyor.
Bunun belirlenebilmesi için harcamaların kapsamı, konferansta elde edilen diğer sonuçlar ve alternatif organizasyon modelleri birlikte incelenmeli.
UÇAKLAR KALKTI, OTELLER DOLDU: PEKİ, MALİYETİN KARŞILIĞI NE?
Uluslararası iklim konferansları; uçuşlar, konaklamalar, güvenlik, ulaşım, toplantı alanları, teknik altyapı ve organizasyon hizmetleri nedeniyle önemli ekonomik kaynaklar gerektiriyor.
Bu harcamaların tamamının kamu bütçesinden karşılandığını varsaymak doğru değil.
Katılımcı devletler, uluslararası kuruluşlar, özel şirketler ve sponsorlar da kendi faaliyetlerinin maliyetlerini üstlenebiliyor.
Ancak Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı COP31 için kamu kaynaklarından ne kadar harcama yapıldığı ve organizasyonun toplam ekonomik büyüklüğü konusunda kapsamlı, doğrulanmış bir mali bilanço henüz ortaya konulmuş değil.
Bu nedenle Antalya'daki zirvenin mali sonuçlarının açıklanması önem taşıyor.
Özellikle kamu kaynaklarıyla gerçekleştirilen hizmet alımları, ulaşım, konaklama, güvenlik ve teknik altyapı giderlerinin şeffaf biçimde değerlendirilmesi gerekiyor.
Çünkü uluslararası bir zirvenin diplomatik başarısı kadar, organizasyonun ekonomik verimliliği de kamu yararı açısından önemlidir.
ÇEVRİM İÇİ YAPILSAYDI AYNI SONUCA DAHA AZ MALİYETLE ULAŞILABİLİR MİYDİ?
COP31'in ardından yeniden gündeme gelen sorulardan biri de fiziksel katılımın büyüklüğü.
Birleşmiş Milletlerin COP31 için çevrim içi katılım imkânları sunması, bazı toplantıların uzaktan gerçekleştirilebildiğini gösteriyor.
Ancak bütün diplomatik müzakerelerin aynı etkinlikle çevrim içi yapılabileceği henüz ortaya konulmuş değil.
Yüz yüze görüşmeler, özellikle ülkeler arasındaki hassas pazarlıklarda önemli rol oynayabiliyor.
Buna karşılık her yan etkinliğin, tanıtım toplantısının veya katılımcı faaliyetinin fiziksel ortamda gerçekleştirilmesi zorunlu olmayabilir.
Bu nedenle daha küçük heyetler ve daha yaygın dijital katılımla oluşturulacak hibrit bir modelin ekonomik ve çevresel sonuçlarının karşılaştırılması gerekiyor.
Böyle bir modelin sağlayacağı tasarruf, enerji verimliliği, temiz su, iklim değişikliğine uyum veya yenilenebilir enerji projelerine kaynak oluşturabilir.
Ancak tasarruf miktarı hesaplanmadan kesin bir ekonomik kazançtan söz edilemez.
SIFIR ATIK KONUŞULDU, PEKİ ZİRVENİN KENDİ BİLANÇOSU?
COP31 boyunca sıfır atık, döngüsel ekonomi, temiz enerji ve sürdürülebilir yatırımlar konusunda çeşitli girişimler ve hedefler gündeme geldi.
Bu başlıklar küresel iklim politikaları açısından önem taşıyor.
Ancak açıklanan hedeflerle gerçekleşen sonuçların birbirinden ayrılması gerekiyor.
Bir girişimin duyurulması, o girişimin uygulandığını veya hedeflenen çevresel faydanın elde edildiğini göstermiyor.
Aynı şekilde ana siyasi anlaşmanın kabul edilememesi de zirvede gerçekleştirilen bütün teknik çalışmaların değersiz olduğu anlamına gelmiyor.
Bununla birlikte COP31'in kendi çevresel bilançosu konusunda kamuoyuna açıklanacak veriler, zirvenin sürdürülebilirlik iddiasının değerlendirilmesinde belirleyici olacak.
Toplam enerji tüketimi, atık miktarı, ulaşım kaynaklı emisyonlar ve organizasyonun karbon ayak izi bağımsız biçimde hesaplanmalı.
ASIL SORU: DÜNYA NE KAZANDI?
Antalya'daki COP31, uluslararası iklim diplomasisinin karşı karşıya olduğu ciddi görüş ayrılıklarını bir kez daha ortaya koydu.
Fosil yakıtların geleceği, gelişmekte olan ülkelerin finansman ihtiyaçları ve emisyon azaltımının hangi yöntemlerle gerçekleştirileceği konularında ortak bir siyasi metin kabul edilemedi.
Ancak konferansın bütün sonuçlarının değerlendirilebilmesi için diğer kararların, açıklanan girişimlerin ve sonraki müzakere takviminin de incelenmesi gerekiyor.
Bunun yanında organizasyonun mali ve çevresel etkileri de kamuoyuna açıklanmalı.
Antalya Bugün olarak soruyoruz:
COP31'in toplam ekonomik maliyeti ne kadar oldu?
Türkiye'nin kamu kaynaklarından ne kadar harcama yapıldı?
Hangi hizmetler hangi şirketlerden satın alındı?
Zirvenin toplam karbon ayak izi hesaplandı mı?
Daha düşük maliyetli ve daha az karbon salımlı bir organizasyon modeli mümkün müydü?
Ve bütün bunların karşılığında hangi somut, ölçülebilir sonuçlar elde edildi?
SONUÇ: İKLİM KRİZİ BEKLEMİYOR, DİPLOMASİ UZLAŞAMIYOR
Antalya'daki COP31'in ana siyasi anlaşma metninin kabul edilememesi, uluslararası iklim müzakerelerinde yaşanan derin görüş ayrılıklarını ortaya koydu.
Dünya, iklim değişikliğinin ekonomik, çevresel ve toplumsal sonuçlarıyla mücadele ederken ülkeler, fosil yakıtların geleceği ve finansman sorumluluğunun paylaşılması konusunda ortak bir noktaya ulaşamadı.
Bu gelişme, iklim diplomasisinin gereksiz olduğunu değil, mevcut müzakere yöntemlerinin etkinliğinin ve sonuç üretme kapasitesinin daha ciddi biçimde değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
İklim krizine çözüm aramak için harcanan kaynakların da kamuoyuna açıklanması ve elde edilen sonuçlarla karşılaştırılması gerekiyor.
Çünkü mesele yalnızca dünyanın geleceği için toplanmak değil.
Mesele, dünyanın geleceği için yapılan toplantıların dünyaya ne kazandırdığını ortaya koyabilmek.
ANTALYA BUGÜN | ÖZEL ARAŞTIRMA DOSYASI – 2